Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Enable Social Reading
No, Thanks

વિશ્વના વિજ્ઞાાનીઓ

ફ્રેન્સનેલ લેન્સનો શોધક : ઓગસ્ટીન જીન ફ્રેસ્નેલ

દરિયાકાંઠે દીવાંદાડીના પ્રકાશનો શેરડો દૂર સુધી જહાજોમાંથી દેખાય છે. કાર અને વાહનોની હેડલાઈટમાંથી પણ પ્રકાશપૂંજનો શેરડો ફેલાય છે. આ કમાલ તેમાં રહેલા ફ્રેન્સનેલ લેન્સની છે. સાદો લેન્સ પ્રકાશનું વક્રીભવન કરી એક જગ્યાએ એકઠો કરે છે. અંતર્ગોળ (કોન્કેવ) લેન્સ તેમાં પ્રકાશને ચારે તરફ ફેલાવે છે પણ ફ્રેન્સનેલ લેન્સની રચના જુદી છે. તેમાં ખાડા ટેકરાની પેટર્ન હોય છે.

એટલે પ્રકાશના કિરણોના વિવિધ સમૂહ સ્વંતત્ર રીતે વર્તે છે. ફ્રેન્સનેલ લેન્સ અનેક નાના લેન્સનો સમૂહ હોય તે રીતે કામ કરે છે. તેની ખાડાટેકરાની પેટર્નના આધારે તેમાંથી કિરણ પસાર થઈને ફેલાય છે. આ લેન્સની શોધ ઓગસ્ટીન ફ્રેન્સનેલ નામના વિજ્ઞાાનીએ કરી હતી. તેણે પ્રકાશના કિરણોની ગતિવિધિ વિશે ઊંડાં સંશોધનો કરી ઘણી શોધો કરી હતી.

ઓગસ્ટીન જીન ફ્રેસ્નેલનો જન્મ ફાન્સના બ્રોગલી પ્રાંતમાં ઇ.સ. ૧૭૮૮ના મે માસની ૧૦ તારીખે થયો હતો તેના પિતા આર્કિટેકટ હતા. ફ્રેસ્નેલ બાળપણમાં નબળો વિદ્યાર્થી હતો. પ્રાથમિક અભ્યાસ કરીને તે ઇકોલ પોલિટેકનિકમાં દાખલ થયેલો જ્યાં તેણે સારી પ્રગતિ કરી અને સારા માર્કસ મેળવી પાસ થઈ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે સાયન્સ એકેડમીમાં જોડાયો. ફ્રેસ્નેલ જીવનભર પેરિસમાં રહ્યો. તેણે સરકારી અન્જિનિયર તરીકે સેવાઓ આપેલી. નેપોલિયનના શાસનકાળ દરમિયાન તેની નોકરી છૂટી ગઈ હતી. ત્યાર બાદ તેણે પ્રકાશ સંબંધી સંશોધનો શરૃ કર્યા. ઇ.સ.૧૮૧૮માં તેણે પ્રકાશના વક્રીભવન અંગે સંશોધનો લખ્યા. પેરિસની એકેડેમી એક સાયન્સમાંથી એવોર્ડ મેળવ્યા. તેણે પ્રથમ વાર નવી જાતના લેન્સની શોધ કરી તેને ફ્રેસ્નેલ લેન્સ નામ અપાયું.

દીવાદાંડીમાં પ્રકાશ દૂર સુધી પહોંચાડવા અરીસા વપરાય. ફ્રેસ્નેલે લેન્સની શોધ કર્યા પછી અરીસા વિના જ દૂર સુધી પ્રકાશ ફેલાવવો સરળ બન્યો. ઇ.સ.૧૮૧૯માં તેને લાઈટહાઉસના કમિશનર પદે નિમણૂક મળી. ઇ.સ.૧૮૨૭માં રમફોર્ડ મેડલ એનાયત થયો હતો.

પ્રકાશનાં કિરણો મોજાં(વેવ્ઝ)ની જેમ ફેલાય છે. તે ફ્રેન્સનેલનો મુખ્ય સિધ્ધાંત હતો. અરીસા અને કાચને વિવિધ ખૂણે ગોઠવીને પ્રકાશના પરાવર્તન અને વક્રીભવનના અનેક પ્રયોગો કરી તેણે ફ્રેસ્નેલ લેન્સ ઉપરાંત પોલરાઈઝડ લેન્સ પણ શોધેલો. તેણે શોધેલા વક્રીભવનના સિધ્ધાંતો ફ્રેસ્નેલ ડિફ્રેકશન કહેવાય છે. આજે ફોટોગ્રાફી અને ફિલ્મોના શૂટિંગમાં તેના સિધ્ધાંતોનો ઉપયોગ થાય છે.

ફ્રેસ્નેલ ખૂબ જ શ્રધ્ધાળુ અને ધાર્મિક હતો. તેણે જીવનભર પ્રકાશસંબંધી સંશોધનો કર્યા. તેને જીવનકાળ દરમિયાન બહુ ઓછી પ્રસિદ્ધિ મળેલી. ઇ.સ. ૧૮૨૭ના જુલાઈની ૧૪ તારીખે માત્ર ૩૯ વર્ષની ઊંમરે તેનું અવસાન થયેલું.

Post Comments