Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Enable Social Reading
No, Thanks

મેનેજમેન્ટ - ધવલ મહેતા

ભારતની ઘણી કંપનીઓએ નફો ન કરતા ધંધાઓને વેચી દેવા જોઇએ

જે ધંધો તમારા મુખ્ય ધંધાનો ભાગ ના હોય કે અપ્રત્યક્ષ રીતે પણ તેની પુષ્ટિ ના કરતો હોય તો તેને કાંતો વેચી દો કે તેને માટે અલગ મેનેજમેન્ટનું માળખું રચીને તેને સ્વતંત્ર રીતે ધંધો કરવાની છૂટ આપો

અનેક ધંધામાં કાર્યરત ઘણી કંપનીઓના અમુક ધંધાકીય એકમો નફો કરતા નથી કે મુખ્ય ધંધાના કેન્દ્રમાં હોતા નથી. તેમ છતાં આવા ખોટ કરતા ધંધાકીય એકમોને મૂળ કંપની 'વેચી' દેતી નથી. આ પ્રકારના ધંધાઓને વેચી દેવાની પ્રક્રિયાને 'ડીસઇન્વેસ્ટમેન્ટ' કે 'ડાયવેસ્ટમેન્ટ' વ્યૂહરચના કહે છે.

આજથી લગભગ પાંચ દાયકાઓ પહેલા અમેરિકાની અને જગતની તે જમાનાની સૌથી મોટી કાર કંપની જનરલ મોટર્સ નાણાકીય સંકટમાં આવી ગઇ ત્યારે તે વખતના તેના સીઇઓ લી આયાકોકાએ જનરલ મોટર્સનું મોટું તોતીંગ જીપ મેન્યુફેકચરીંગનું એકમ વેચી દીધું. અન્ય ધંધાઓ પણ વેચીને તેના મુખ્ય ગણાતા કારના મેન્યુફેકચરીંગ ધંધાને બચાવી લીધો.

ડીસઇન્વેસ્ટમેન્ટ વ્યૂહરચના કંપની માટે અમુક સંજોગોમાં લાભદાયક પુરવાર થાય છે પણ ધંધાના મૂળ સ્થાપકોને અમુક ધંધા માટે લાગણી હોવાથી તેને વેચી શકતા નથી અને તેની ખોટ ખમ્યા કરે છે. અત્યારે ભારત સરકારના ઘણા ધંધાકીય એકમો ખોટ કરે છે તો પણ સરકાર તેને વેચી દેવા તૈયાર નથી અને દ્રૌપદીના ચીર પૂરનાર કૃષ્ણની જેમ સરકાર આ ખોટ પૂરવા માટે સતત નાણા પૂરા પાડે છે.

દરેક મોટી કંપનીઓએ પોતાનો કેન્દ્રસ્થ ધંધો (Core business) કયો છે અને પૂરક ધંધો કયો છે તે નક્કી કરવાનું છે. જો પૂરક ધંધો કે ધંધાઓ ખોટ કરતા હોય અને કંપનીના ઓવરહેડ ખર્ચમાં મોટો ફાળો ના આપતા હોય તો તેને વેચીને કંપનીએ પોતાના કેન્દ્રસ્થ ધંધાને મજબૂત કરવો જોઇએ. નવો ધંધો વેચાતો લઇ તેને જૂના ધંધા સાથે ભેળવી દેવાની કે સંકલિત ડાયવેસ્ટમેન્ટની પ્રક્રિયા આનાથી વિરૃધ્ધની છે.

જે ધંધો તમારા મુખ્ય ધંધાનો ભાગ ના હોય કે અપ્રત્યક્ષ રીતે પણ તેની પુષ્ટિ ના કરતો હોય તો તેને કાંતો વેચી દો કે તેને માટે અલગ મેનેજમેન્ટનું માળખું રચીને તેને સ્વતંત્ર રીતે ધંધો કરવાની છૂટ આપો. ભૂતકાળમાં જનરલ મોટર્સ ઉપરાંત ફોર્ડ મોટર્સ કંપની, ઈસ્ટમેન કોડાક વગેરેએ પોતાના બીનકેન્દ્રસ્થ ધંધાઓને વેચી દીધા છે. ડીસઇન્વેસ્ટમેન્ટ વ્યૂહાત્મક મેનેજમેન્ટનું એક શક્તિશાળી હથિયાર છે.

ડાયવેસ્ટમેટ (જૂના ધંધાને વેચી દેવાના)ના ફાયદાઓ

જે જૂનો ધંધો કંપનીના ઓવરહેડમાં મોટો ફાળો આપતા હોય તેને આપણે વેચી દેવા માગતા નથી. તેને સુધારવાના પ્રયત્નો કરીએ છીએ. ખોટ કરતા બીનકેન્દ્રસ્થ ધંધાને વેચી દેવાથી કંપનીની મૂડી છૂટી થાય છે જેનો ઉપયોગ તે કેન્દ્રસ્થ ધંધાને વિકસાવવા માટે કરી શકે છે અથવા તો આ નાણાનો ઉપયોગ કંપની પોતાનું દેવુ ઓછું કરવા માટે વાપરી શકે છે.

કંપનીની ઊચ્ચ મેનેજમેન્ટનો ઘણીવાર કિંમતી સમય ગૌણ ધંધા પાછળ વપરાઇ જાય છે. આવા એકમો વેચી દેવાથી કંપનીના મુખ્ય મેનેજરો કેન્દ્રીય ધંધા પર ધ્યાન આપી શકે છે.

જો મુખ્ય ધંધો કરતી કંપનીની બજારમાં પ્રતિષ્ઠા સારી હોય તો ગૌણ કંપનીના વેચાણમાંથી સારી રકમ પ્રાપ્ત થાય છે. વળી ગૌણ કંપનીને વેચી દેવાથી મૂળ કંપનીની સ્થિરતા (સ્ટેબીલીટી) વધે છે. ફીલીપ્સ કંપનીે તેનો માઇક્રોચીપ્સનો ધંધો વેચી દીધો અને મૂળ ધંધા પર વધુ ફોકસ કરવાથી તેનાં મૂળ ધંધાનું વેચાણ વધી ગયું અને માઇક્રોચીપના ધંધાના  મેનેજમેન્ટથી તેને મુક્તિ મળી.

૧૦૦૦ વૈશ્વીક કંપનીઓને સર્વે દર્શાવે છે કે જે કંપનીઓ નવી કંપનીઓને વેચાતી લેતી હોય અને સાથે સાથે જૂના ધંધા પણ વેચી દેતી હોય તેના શેરહોલ્ડર્સને માત્ર જૂના ધંધાને વેચી દેનાર કંપનીઓ કરતા ૧.૫ ટકાથી માંડીને ૪.૭ ટકા વધુ રીટર્ન્સ  મળ્યું.

ભારતમાં જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓનું ડીસઇન્વેસ્ટમેન્ટ જુદા પ્રકારનું છે. સરકાર ખોટ કરતા જાહેર સાહસોને સંપૂર્ણપણે વેચી દેવાની હિમ્મત કરતી નથી. જો ખોટ કરતા જાહેર સાહસોને સરકાર વેચી દે તો તેમાં કામ કરતા કામદારો અને કર્મચારીઓનું શું થાય ? ખોટ કરનાર જાહેર સાહસોને કોણ વેચાણ લે ? આ જાહેર સાહસોને વેચાતી લેનારી ખાનગી સાહસોના માલીકો બધા જુના કામદારોને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકે અને પોતાના માણસોને તેમાં ગોઠવી દે.

જાહેર ક્ષેત્રના બાદશાહી ખર્ચા અને બાદશાહી સવલતો પણ તેઓ દૂર કરે. આથી ભારતની કેન્દ્રીય સરકાર કે રાજ્યની સરકારો જાહેર સાહસોને સંપૂર્ણ વેચી દેવાને બદલે તેના દસ કે વીસ ટકા શેરોનું જાહેરમાં વેચાણ કરે છે જેથી સાપ પણ ના મરે અને લાકડી પણ ના તૂટે. જાહેર સાહસોનું ખાનગીકરણ આમ ઘણું મુશ્કેલ કામ છે. તેમાં વ્યાપક ભ્રષ્ટાચારની પણ શક્યતાઓ છે.

ટેલીકોમ્યુનિકેશનની જી-૧ કે જી-૨ની હરાજીમાં થયેલો ભ્રષ્ટાચાર જાણીતી વાત છે. વળી ભારત સરકાર પુષ્કળ ખોટ કરતી એર ઈન્ડિયાને પણ વેચવા માંગે છે. અત્યારે એર ઈન્ડિઆનું કુલ દેવુ પચાસ હજાર કરોડ રૃપિયા પર પહોંચી ગયું છે. આ જાહેર કંપનીને કોણ વેચાતું લે ? ૨૦૧૭-૧૮ના બજેટમાં એર ઈન્ડિઆમાં સરકારે ૧૮૦૦ કરોડ રૃપિયા નાંખવા પડયા છે.

ભારતીય રેલ્વેઝ : ભારતીય રેલ્વેઝમાં ૧૪ લાખ લોકો કામ કરે છે. તેના મંત્રી પીયુષ ગોયલ રેલ્વેમાં રોકાયેલી કુલ મુડી પર ૧૨ ટકા રીટર્ન્સની અપેક્ષા રાખે છે. પીયુષ ગોયલે હમણાં જ જાહેર કર્યું કે ભારતીય રેલ્વેઝ તેના તમામ પ્રીન્ટીંગ પ્રેસના ધંધામાંથી નીકળી જશે. અત્યારે ભારતીય રેલ્વેઝ પાસે ૧૪ પ્રીન્ટીંગ પ્રેસ છે.

આ નિર્ણય રેલ્વેના મંત્રી પીયુષ ગોયલે રેલ્વેના તમામ ૧૭ રેલ્વે ઝોનના જનરલ મેનેજરોની લીડ તેમજ રેલ્વે બોર્ડની સંમતીથી લીધો છે. શ્રી ગોયલે જણાવ્યું કે આ તમામ (૧૪) પ્રીન્ટીંગ પ્રેસના યંત્રો જૂના થઇ ગયા છે અને હવે રેલ્વેના વહીવટમાં પણ પેપરલેસ કામગીરીનું પ્રમાણ વધ્યું છે.

આ પ્રીન્ટીંગ પ્રેસોનું કામ ચોપડીઓ, રેલ્વે સ્ટીકરો, રીપોર્ટસ વગેરે છાપવાનું હતું. ૨૦૦૯થી આ અંગે નિર્ણય લેવાની વાતો ચાલતી હતી તે હવે ૨૦૧૭માં આ નિર્ણય લેવાયો છે. ટૂંકમાં મુખ્ય ધંધાને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રીન્ટીંગના ગૌણ ધંધાને ઈન્ડિઅન રેલ્વેઝની કામગીરીમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યો છે.

રેલ્વે હવે આ ધંધાનું સબ કોન્ટ્રાક્ટીંગ કરશે. જૂની બીનનફાકારક ધંધાને વેચી દેવાની વાત આવે તો માલીક એમ કહે છે કે શું માબાપ જૂના થાય તેને આપણે ફેંકી દઇએ છીએ ? પણ સરખામણી અપ્રસ્તુત છે. સ્ટ્રેટેજીક મેનેજમેન્ટનો મુખ્ય મંત્ર એ છે કે તમારા હૃદયસ્થ અથવા કેન્દ્રસ્થ ધંધા પર જ તમારૃં ધ્યાન ફોકસ કરો.

આ ધંધામાં જ તમે કોર કોમ્પીનન્ટ્સ (કેન્દ્રસ્થ કુશળતા) કેળવો અને બાકીના ગૌણ ધંધાઓને વેચી દઇને તેનું સબકોન્ટ્રાક્ટીંગ કરો. દા.ત. તમારા મુખ્ય ધંધા માટે કર્મચારીઓને માટે કેન્ટીનની જરૃર હોય તો તેેે કેન્ટીનનું સબ કોન્ટ્રાક્ટીંગ કરો અને તેમાં મળતા ખાવાની ગુણવત્તા તથા સ્વચ્છતાની વારંવાર તપાસ કરો.

જો તેમાં સ્વચ્છતા કે ગુણવત્તા જળવાતી ના હોય તો આ સબ કોન્ટ્રાક્ટરને દૂર કરો. તેવી જ રીતે કંપનીમાં દરરોજની સાફસફાઇનું કામ, સીક્યુરીટીનું કામ વગેરેનું આઉટસોર્સીંગ કરો. તમારી કંપની અનેક ધંધા કરતી હોય તો જે ધંધાનું બજાર વિકસતું ના હોય અને તમારો આ બજારમાં ભાગ ઓછો હોય તો તેને વેચી દો.

આ માટે બોસ્ટન કન્સલ્ટીંગ ગુ્રપની જે મેટ્રીક્ષ છે તેનો અભ્યાસ કરો. તમારે તમારા કેશ-કાઉના ધંધા પર જ ધ્યાન કેન્દ્રીત કરવાનું છે. આ મેટ્રીક્ષની  ચર્ચાને અહીં અવકાશ નથી.

તમને પ્રિય તમારૃ ધંધાકીય એકમ ખોટ કરતું હોય કે તેનો નફો ઘટતો જતો હોય તો તમારા કુટુંબે તે વર્ષો પહેલા શરૃ કર્યું હતું તેવા ઈમોશનલ બંધનોમાં ફસાવાની જરૃર નથી. તમે તેને નહીં વેચીને તમારા મુખ્ય ધંધાને નુકસાન પહોંચાડો છો.

વળી જે પ્રોડક્ટ બ્રાંડ પણ ધંધામાં ફાળો ના આપતી હોય તેને પણ દૂર કરો. હિન્દુસ્તાન લીવરની 'ડાલ્ડા' વનસ્પતિની બ્રાંડ હવે ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. પાસીગ શો, સીર્ઝસ જેવી સીગરેટની બ્રાંડો હવે જોવા મળતી નથી. 'કેમલ' બ્રાન્ડની સીગરેટ પણ જોવા મળતી નથી. જૂના ધંધાને વેચી દેવા કાળજુ કઠણ કરવું પડે.
 


For more update please like on Facebook and follow us on twitter

http://bit.ly/Gujaratsamachar

https://twitter.com/gujratsamachar

 

Post Comments