Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Enable Social Reading
No, Thanks

મેનેજમેન્ટ - ધવલ મહેતા

જીવનમાં, રાજકારણ કે બિઝનેસમાં મીસજજમેન્ટની ભારે કિંમત ચૂકવવી પડે છે !

જીવન અનિશ્ચિતતાઓથી ભરપૂર છે છતાં આપણે નિર્ણયો તો લેવા જ પડે છે. જો નિર્ણયો ના લઈએ તો સમગ્ર સમાજ 'પેરેલાઈઝડ' થઈ જાય

મીસજજમેન્ટ અને મીસમેનેજમેન્ટ : માત્ર મેનેજમેન્ટમાં જ નહીં પરંતુ જીવનના દરેક ક્ષેત્રમાં (દા.ત. લગ્ન માટેના સાથીની પસંદગીમાં, નોકરીની પસંદગીમાં, ક્રિકેટનો ખેલાડી બોલને મીસજજ કરીને ફટકો મારે અને સહેલો કેચ આપી દે, ક્યા ધંધામાં પડવું છે તેની પસંદગીમાં, ચીજવસ્તુની ખરીદીમાં કે તેના ભાવ નિર્ધારણમાં વગેરે) મીસજજમેન્ટ એટલે કે ખોટા નિર્ણયોની ભારે કિંમત ચૂકવવી પડે છે. વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓને પળેપળે નિર્ણયો તો લેવા જ પડે પરંતુ ભવિષ્ય અનિશ્ચિત હોવાથી કેટલાક નિર્ણયો ખોટા પડે છે.

ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતા માનવીને અકળાવી મુકે છે છતાં ધંધાની કે જીવનની સફળતા માટે નિર્ણયો તો લેવા જ પડે. ઘણીવાર ધંધા અંગેનો નિર્ણય સાચો હોય પરંતુ તે ધંધાનું મેનેજમેન્ટ તમને ના આવડે તો ય ધંધો નિષ્ફળ જાય છે. યાદ રહે કે મીસજજમેન્ટ અને મીસમેનેજમેન્ટ બન્ને જુદા વિચારો છે. અત્યારે ગુજરાતમાં ચૂંટણીનું અને તે અંગેનું જુદી જુદી વ્યૂહરચનાઓની ચર્ચાને કારણે આ લેખમાં થોડાક ઉદાહરણો તેને લગતા છે.

ઘણા નિષ્ણાતોને મતે શ્રી મોદીનું ડીમોનેટાઈઝેશનનું પગલું તેમનું મીસજજમેન્ટ હતું પરંતુ જીએસટીનું પગલું એક સાચી દીશાનું પગલું હોવા છતાં અત્યારે તેનું મીસમેનેજમેન્ટ થઈ રહ્યું છે. ઈન્દીરા ગાંધીનું દેશ પર કટોકટી લાદવાનું પગલું મીસજજમેન્ટ હતું અને તેથી કરીને તેમની ચૂંટણીમાં હાર થઈ. કેટલીકવાર રાજકીય પક્ષો સારા ઉમેદવારોની પસંદગી કરે છે. આ માટે તેમનું જજમેન્ટ સાચું હોય છે પરંતુ ઉમેદવારોની પસંદગી પછી તેના પ્રસાર, પ્રચાર અને બુથની સાચવણીમાં મીસમેનેજમેન્ટ હોય તો તે ઉમેદવાર હારી જાય છે.

અત્યારે ગુજરાતની ચૂંટણીમાં બન્ને મુખ્ય પક્ષો પેટભરીને ખોટા ઉમેદવારોની ચૂંટણી માટે પસંદગી કરશે જેનું કારણ સબજેકટીવ જજમેન્ટ હોઈ શકે. કોઈ માણસ કે સંસ્થા પોતાનું ભવિષ્ય સાચી રીતે ભાખી શકતી હોય અને જજમેન્ટ સાચું પડે પરંતુ જો આ સાચા જજમેન્ટને ધ્યાનમાં રાખીને તેના મેનેજમેન્ટમાં ક્ષતિયો રહી જાય તો સાચો અને સારો નિર્ણય અર્થહીન બની જાય છે.

કેટલીકવાર પતિ પત્નીની કે પત્ની પતિની તેમના મીસજજમેન્ટના કારણે ખોટી પસંદગી કરે પરંતુ જો બન્ને શાણાં હોય તો તેઓ પોતાનું સંબંધોનું અને દાંપત્ય જીવનનું એટલું સારૃં મેનેજમેન્ટ કરે કે લગ્નજીવન સફળ થઈ જાય. આવું ઘણાં કીસ્સાઓમાં બને છે. વળી ખૂબ દુ:ખી દાંપત્ય જીવનમાં છૂટાછેડાનો નિર્ણય પણ સાચું જજમેન્ટ સાબીત થાય છે. ટૂંકમાં સારૃં મેનેજમેન્ટ ખોટા જજમેન્ટની ખરાબ અસરોને ઓછી કરી શકે છે.

કંપનીઓમાં મીસજજમેન્ટ :

ટાટા એન્ડ સન્સના ચેરમેન રતન ટાટાએ પોતાના અનુગામી તરીકે તથા ઈન્ફોસીસના બોર્ડે ઈન્ફોસીસ કંપનીના સીઈઓ તરીકે ખોટા માણસોની પસંદગી કરી તે તેમનું મીસજજમેન્ટ દર્શાવે છે. બન્નેની ખોટી પસંદગીને કારણે કંપનીઓને કરોડો રૃપિયાનું (હા, કરોડો રૃપિયાનું) નુકશાન થયું. સીઈઓને છુટા કરવા તેમને પુષ્કળ નાણાં કોન્ટ્રાક્ટ મુજબ આપવા પડે છે. જો કંપનીમાં કે કોઈ સંસ્થામાં અપ્રમાણિક કે અપૂરતા મેનેજેરીયલ કૌશલ વિનાની વ્યક્તિ ઘૂસી ગઈ તો તે કંપનીને ઘણું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

જનરલ ઈલેક્ટ્રીક કંપનીનું મીસજજમેન્ટ :

ઈ.સ. ૧૯૮૦ના દાયકાની શરૃઆતમાં જનરલ ઈલેક્ટ્રીક કંપનીના ઘરોપયોગી સાધનોના ડીવીઝને પોતાના રેફરીજરેટર માટે નવું રોટરી કોમ્પ્રેસર ડીઝાઈન કર્યું. જૂના કોમ્પ્રેસર કરતાં નવા કોમ્પ્રેસરનું ઉત્પાદન ખર્ચ અડધોઅડધ હતું. કંપનીએ નવા કોમ્પ્રેસરના ઉત્પાદન માટે ૧૨ કરોડ ડોલર્સનો ખર્ચો કરીને તે માટે નવી ફેક્ટરી નાંખી. કંપનીના સીઈઓ જેક વેલ્ટો તેને મંજૂરી આપી હતી. ઈ.સ. ૧૯૮૬માં નવા રોટરી કોમ્પ્રેસર સાથેનું રેફરીજરેટર બજારમાં મૂક્યું તેને ઘણી પ્રસિદ્ધિ મળી. પરંતુ આ નવા રોટરી કોમ્પ્રેસરો તૂટી જવાની ફરિયાદો આવવા માંડી.

જનરલ ઈલેક્ટ્રીકના એન્જીનીયરોએ ખોળી કાઢ્યું કે નવા રોટરી કોમ્પ્રેસરના કેટલાક ભાગો જલદીથી ઘસાઈ જતા હતા. જેક વેલ્ટો બધા રેફરીજરેટર્સ બજારમાંથી અને ગ્રાહકોના ઘરમાંથી પાછા ખેંચી લીધા અને તેમાં નવા કોમ્પ્રેસરને બદલીને જૂના કોમ્પ્રેસર મુકી આપ્યા. કંપનીને કરોડોનું નુકસાન થયું. આ બાબતમાં કંપનીનું મીસમેનેજમેન્ટ નહીં પરંતુ મીસજજમેન્ટ હતું.

કારણ ? જનરલ ઈલેક્ટ્રીકના ઘણા અનુભવી એન્જીનીયરોને નવા કોમ્પ્રેસર બનાવવાની અને તેને રેફરીજરેટરમાં નાંખવાની પ્રક્રિયાથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા હતા. વળી આમ બનવાનું કારણ એ હતું કે જનરલ ઈલેક્ટ્રીક કંપનીમાં મેનેજરીઅલ હાથરાંકી (ઉંચનીચ કોટી ક્રમ)ને કારણે નીચેથી ઉપરનું કોમ્યુનીકેશન રૃંધાઈ ગયું હતું.

જેક વેલ્શ આ મીસજજમેન્ટથી એટલા નારાજ થયા અને તેમને પોતાની રાપરાર્કીકલ કંપની માટે એટલી નારાજગી થઈ કે તેમણે પોતાની કંપનીમાં મેનેજમેન્ટની ઊંચનીચની સરહદો તોડી નાંખી અને તેઓ સરહદો વિનાના વ્યવસ્થાતંત્ર (બાઉન્ડ્રીલેસ ઓર્ગેનાઈઝેશન)ના સ્થાપક તરીકે જગતભરમાં પ્રતિષ્ઠિત થઈ ગયા. જગતના સૌથી સફળ સીઈઓમાં તેઓ સ્થાન પામ્યા અને એક વખત તો તેઓને જગતના સર્વશ્રેષ્ઠ સીઈઓ તરીકેનો સરપાલ મળ્યો.

હ્યુલેટ પેર્કાડ : સીઈઓ તરીકે ખોટી વ્યક્તિની પસંદગી માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ જગતના સમૃદ્ધ દેશોમાં પણ થાય છે. ઈ.સ. ૧૯૯૯માં અમેરીકાની જાણીતી બહુરાષ્ટ્રીય કંપની હ્યુલેટપેકાર્ડ (એચપી નામથી જાણીતી કંપની)ના વડા તરીકે શ્રીમતી કોલો ફીઓરીની નીમણુંક કરી. તેઓ કંપનીમાં ધરમૂળથી ફેરફારો કરશે.

(જેને મેનેજમેન્ટની પરિભાષામાં ટ્રાર્ન્ફોમેશનલ લીડર અને રાજકારણની પરિભાષામાં રેડીકલ લીડર કહે છે) તેવી કંપનીના બોર્ડને અપેક્ષા હતી પરંતુ તેમની લીડરશીપ હેઠળ એચપી કંપનીના શેરના ભાવો ૫૮ ટકા ઘટી ગયા. ઈ.સ. ૨૦૦૨માં તેમણે કોમ્પેક નામની વિરાટ કોમ્પ્યુટર કંપનીને ખરીદી લીધી. આ નિર્ણય તો તેમણે લીધો પરંતુ ખરીદેલી કંપનીને મેનેજ કરતાં ના આવડયું. ટૂંકમાં આ મીસજજમેન્ટ ન હતું પરંતુ મીસમેનેજમેન્ટ હતું. ઈ.સ. ૨૦૦૫માં કંપનીના બોર્ડે શ્રીમતી ફીયોનાને ફાયર કર્યા. ભારતમાં ફાયરનો અર્થ બોસ તમને પુષ્કળ વઢ્યા તેવો થાય છે.

અમેરીકામાં તેનો અર્થ નોકરીમાંથી કાઢી મુકવું તેવો થાય છે) એચપીના બોર્ડને ખબર હતી કે શ્રીમતી ફીયોરીનાનો આ પહેલાનો લ્યુસન્ટ ટેકનોલોજીમાં અનુભવ હતો પરંતુ હ્યુલેટ પેકાર્ડ જેવી હાઈટેક બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીના સીઈઓ તરીકે કામગીરી કરવાની તેમની ક્ષમતા ન હતી. છતાં ય તેમને આ પદ પર (બહારથી લાવીને) નીમ્યા તે એચપીના બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટર્સનું મીસજજમેન્ટ હતું.

વ્યૂહાત્મક રીતે ખોટા નિર્ણયોને કારણે કંપનીના શેરોના ભાવો તળિયે બેસી જાય છે અને ઘણીવાર કંપનીના વડાને રાજીનામું આપવું પડે છે.

ભારતની જાહેર સાહસની કંપનીઓમાં 'ઓથોરીટી વીધાઆઉટ એકાઉન્ટેબીલીટી' હોવાથી જાહેર સાહસો ખોટ કરે તો કેન્દ્રીય સરકાર તેઓનું ઉપરાણું લઈને તેના સીઈઓને કશું કહેતા નથી. આથી આ ખોટનો આંકડો સરકારના એનજીસી, ઓઈલ ઈન્ડીયા જેવા મોનોપોલી સાહસો સરપ્લસ દર્શાવે છે. તેથી તેઓ કાર્યક્ષમ છે. તેમ ના કહી શકાય. મોનોપોલી પાવર્સ હોય તો કોઈ સામાન્ય મેનેજમેન્ટ પણ નફો દર્શાવી શકે છે. અમેરીકાની ડેલ કોમ્પ્યુટર કંપનીમાં સીઈઓ તરીકે કેવીન રોબીન્સ કામ કરતા હતા.

ડેલ કોમ્પ્યુટર કંપનીએ જ્યારે હ્યુલેટ પેકાર્ડ કંપનીની તીવ્ર હરીફાઈનો સામનો કરવાનો વખત આવ્યો ત્યારે ડેલ કંપનીના સીઈઓ કેવીન રોબીન્સ બેસી રહ્યા અને તેમણે કોઈ વ્યૂહાત્મક પગલાં ના લીધા. તેમને નવી વ્યૂહરચનાની જરૃરિયાત જ ના સમજાઈ તેમના હરીફ હ્યુલેટ પેકાર્ડની વ્યૂહરચનાને પણ તેઓ સમજી ના શક્યા.

આમ કેવીન રોબીન્સનું મીસજજમેન્ટ હતું તેને 'મીસજજમેન્ટ બાય ડીફોલ્ટ' કહી શકાય. ભારતમાં મીસમેનેજમેન્ટના અનેક દાખલા મળી આવશે. થોડાક વર્ષો પહેલાં અમદાવાદ ભારતનું માન્ચેસ્ટર ગણાતું હતું. અહીં તે કપડા અને વસ્ત્ર ઉદ્યોગમાં ભારતમાં નંબર ૧નું સ્થાન ભોગવતું હતું. આ ઉદ્યોગની મીલોએ પ્રો-એક્ટીવ સેટેજીક પ્લાનીંગ ના કર્યું અને શેઠિયાશાહી મેનેજમેન્ટની પદ્ધતિ ચાલુ રાખી અને આજે ઘણી મીલો બંધ પડી છે.

અત્યારે જે મીલો ચાલુ છે અને સફળ છે તેમાં શેઠિયાશાહી અને વંશવાદ હજી ચાલુ છે. તે બાબત સારી નથી. આ ઉદ્યોગમાં પ્રોફેશનલ મેનેજમેન્ટ ખરી પરંતુ વંશ પરંપરાગત શેઠિયાઓનું વર્ચસ્વ હજી ચાલુ છે. તેઓએ હવે કંપનીઓના રોજબરોજની દખલગીરીને વિદાય આપવી જોઈએ. તેઓની મેનેજમેન્ટશૈલી આઉટડેટેડ થયેલી જણાય છે. ગુજરાતમાં નવી નવી યુનિવર્સિટીઓ થઈ છે તેમાં પણ વંશપરંપરાગત સત્તા છે.

રાજકારણમાં પણ વંશીય વર્ચસ્વ છે તેને દૂર કરવાની જરૃર છે. રાજકારણમાં પોલીસીઝ અને પ્રોગ્રામ્સ સારા હોય પરંતુ તેમના મીસમેનેજમેન્ટ (જેની પાછળ કરપ્શન હોઈ શકે છે)ને કારણે લોકો સુધી સરકારી સેવાઓ પહોંચતી નથી. ભારતમાં 'પ્રોમીસ વીધઆઉટ પરફોર્મન્સ'ની પરંપરા મીસજજમેન્ટ અને મીસમેનેજમેન્ટને કારણે વધુ દ્રઢ થતી જાય છે. મીસજજમેન્ટના પરિણામો લાંબા સમય પછી જાણવા મળે છે.

ઉપસંહાર : જીવન અનિશ્ચિતતાઓથી ભરપૂર છે છતાં આપણે નિર્ણયો તો લેવા જ પડે છે. જો નિર્ણયો ના લઈએ તો સમગ્ર સમાજ 'પેરેલાઈઝડ' થઈ જાય. કેટલાક નિર્ણયોમાં (શેર સટ્ટો પત્તાનો જુગાર કે જીવનસાથીની પસંદગી) જોખમ વધુ હોય છે તો કેટલાકમાં જોખમ ઓછું હોય છે. નિર્ણયમાં જોખમો ઘટાડવા અનુભવી અને શાણા માણસોની સલાહ લેવી જ જોઈએ.

શ્રી મોદીએ ડીમોનેટાઈઝેશનની બાબતમાં જગતના પ્રખ્યાત અર્થશાસ્ત્રી અને તે વખતના આરબીઆઈ ગર્વનર રઘુરામ રાજનની સલાહ ના લીધી એટલું જ નહીં પણ તેમને અપ્રત્યક્ષ રીતે કાઢી મુક્યા. આ બાબત શ્રી મોદીનું 'એડોલસન્ટ રોમાન્ટીક એડવેન્ચરીઝમ' દર્શાવે છે. ''લવ ઈઝ બ્લાઈન્ડ બટ સેલ્ફ લવ ઈઝ ધ બ્લાઈન્ડેસ્ટ ઓફ ઓલ.'' જવાહરલાલ નહેરૃએ પણ ૧૯૬૨માં ચીની આક્રમણ વખતે પરિસ્થિતિનું મીસજજમેન્ટ કર્યું હતું અને કૃષ્ણસેનને તેમને ગેરમાર્ગે દોર્યા હતા.

ઈન્દીરા ગાંધીનું દેશમાં કટોકટી નાખવાનું પગલું તેમનું મીસજજમેન્ટ હતું અને તે પછીની ચૂંટણીમાં તેઓ થમ્પીંગ મેજોરીટીથી જીતશે તે પણ તેમનું મીસજજમેન્ટ હતું. મીસજજમેન્ટની માત્રા અતિશય માત્રામાં વધી જાય તેને આપણે ભ્રમણ (ડીલ્યુઝમ) કહીએ છીએ. સમગ્ર દેશને હિન્દુત્વના ભંગવા રંગે રંગી નાખીને દેશને 'સમરસ' કરી નાખવો તેવું માનનાર સંસ્થાને તેનું મીસજજમેન્ટ નહીં પણ 'ડીલ્યુઝન' કહીએ છીએ.
 


For more update please like on Facebook and follow us on twitter

http://bit.ly/Gujaratsamachar

https://twitter.com/gujratsamachar

 

Post Comments