Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Enable Social Reading
No, Thanks

સગીર વયની પત્ની સાથેનો શારીરિક સંબંધ બળાત્કાર જ ગણાય

- સુપ્રીમ કોર્ટનો વૈવાહિક બળાત્કારના મામલે ઐતિહાસિક ચુકાદો

- ઇન્ડિયન પિનલ કોડ અનુસાર 18 વર્ષથી ઓછી વયની કન્યા સાથેનો શારીરિક સંબંધ બળાત્કાર ગણાય

ભારતમાં સામાજિક વ્યવસ્થા એવી છે કે વૈવાહિક બળાત્કારનો મુદ્દો ઘરની ચાર દીવાલો વચ્ચે જ ધરબાયેલો રહે છે. એમાં પણ જો કન્યા સગીર વયની હોય તો એવા મામલા અંગે કોઇ સવાલ ઉઠાવે એ શક્ય જ નથી.

આ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટે ઐતિહાસિક ચુકાદો આપતા 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની પત્ની સાથેના પતિના શારીરિક સંબંધને બળાત્કાર માનવાનું કહ્યું છે. આ સાથે જ ટ્રીપલ તલાક અને પૈતૃક સંપત્તિમાં પુત્રીના હક જેવા દેશની મહિલાઓને શક્તિ પ્રદાન કરતા સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના ચુકાદાઓમાં એક નવી કડી ઉમેરાઇ છે.

સર્વોચ્ચ અદાલતના આ ચુકાદા બાદ હવે જો કોઇ સગીર વયની પત્ની પોતાના પતિ વિરૂદ્ધ બળાત્કારની ફરિયાદ કરશે તો પોલીસે એ મામલે પગલાં લેવા પડશે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ મહત્ત્વના ચુકાદા દ્વારા દેશમાં વર્ષોથી ચાલી આવતી કાયદાકીય વિસંગતતાઓ દૂર કરવાની કોશિશ કરી છે જેમને જમીની હકીકત તરીકે સ્વીકારીને ચાલુ રાખવામાં આવી હતી.

હકીકતમાં 2013 સુધી શારીરિક સંબંધ બાંધવા માટે સંમતિ માટેની લઘુત્તમ ઉંમર 16 વર્ષ હતી. 2013માં આ વય વધારીને 18 વર્ષ કરી દેવામાં આવી કે 16 વર્ષની વયે કન્યાઓ એટલી પરિપક્વ નથી હોતી કે શારીરિક સંબંધોની ગંભીરતા સમજી શકે. બીજી બાજુ લગ્ન માટે કન્યાની લઘુત્તમ ઉંમર 18 વર્ષ અને યુવકની ઉંમર 21 વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી છે. પરંતુ ઇન્ડિયન પિનલ કોડમાં એક અપવાદ એવો હતો કે જો કોઇ પતિ તેની 15 વર્ષ કે તેથી વધુ વયની પત્ની સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધે તો તેને બળાત્કારની શ્રેણીમાં નહીં મૂકાય.

સરકારની પણ આ કાયદામાં મૂક સંમતિ હતી એ દલીલ સાથે કે બાળલગ્ન અપરાધ હોવા છતાં દેશમાં બે કરોડ ત્રીસ લાખ સગીર વયની પત્ની છે. એટલા માટે પતિ દ્વારા સગીર વયની પત્ની સાથે સંબંધ બનાવવા પર પ્રતિબંધ મૂકવો વ્યવહારિક નહીં ગણાય.થોડા દિવસ અગાઉ દિલ્હી હાઇકોર્ટે વૈવાહિક બળાત્કારને અપરાધ ગણવાનો ઇન્કાર કરતો ચુકાદો આપ્યો હતો. એ વખતે સરકારની કોર્ટમાં દલીલ હતી કે જો વૈવાહિક બળાત્કારને ગુનો ગણવામાં આવશે તો લગ્નની સંસ્થા જ જોખમમાં આવી જશે.

ખરેખર તો બળાત્કાર અને સગીર વયની કન્યા પરના બળાત્કારના મામલે દેશના કાયદાઓમાં જ વિસંગતતા છે. ઇન્ડિયન પિનલ કોડ 375 અનુસાર જો પત્નીની ઉંમર 15 વર્ષથી ઓછી ન હોય તો તેના પતિએ તેની સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધ્યો હોય તો તેને બળાત્કાર ન ગણવો. જોકે આ જ કાયદા અનુસાર 18 વર્ષથી ઓછી વર્ષની કન્યાની સંમતિ વગર શારીરિક સંબંધ બાંધવો બળાત્કાર ગણાય. પોક્સો એટલે કે પ્રોટેક્શન ઓફ ચિલ્ડ્રન ફ્રોમ સેક્સુઅલ ઓફેન્સ એક્ટ અનુસાર 18 વર્ષથી ઓછી વયના તમામ બાળકો, પછી તે કિશોર હોય કે કિશોરી, સાથે શારીરિક સંબંધ બળાત્કાર ગણાય. મતલબ કે પોક્સોમાં કન્યાની ઉંમરને 18 વર્ષ પરિભાષિત કરવામાં આવી છે.

આ વિસંગતતાઓ દૂર કરવાના ઇરાદાથી જ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ થોટ નામની સામાજિક સંસ્થાઓ સર્વોચ્ચ અદાલતમાં કેસ દાખલ કર્યો હતો. સુપ્રીમના ચુકાદાથી બળાત્કારના કાયદાઓમાં રહેલી વિસંગતતા દૂર થશે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદાનું સામાજિક સંસ્થાઓએ સ્વાગત કરતા કહ્યું છે કે આ નિર્ણયથી બાળવિવાહની પ્રથા પર મોટો અંકુશ લાગશે. ખાસ તો એટલા માટે કે લોકો જેટલા કાયદાથી નથી ડરતા એટલા સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાથી ડરે છે. સરકારી એજન્સીઓ પણ સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાના અમલીકરણ માટે સજાગ રહેતી હોય છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા પછી જો કોઇ કન્યાના બાળવિવાહ થાય છે તો એવા મામલાઓમાં સરકારી એજન્સીઓ અને સામાજિક સંસ્થાઓ માટે તેમના વિરૂદ્ધ કાર્યવાહી કરવી આસાન બની રહેશે.

રાષ્ટ્રીય પરિવાર કલ્યાણ સર્વે અનુસાર દેશમાં આજે પણ આશરે 27% સગીર વયની છોકરીઓના લગ્ન 18 વર્ષ પહેલા થઇ જાય છે. કેટલાક રાજ્યોના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં તો આ ટકાવારી ૪૬ ટકા જેટલી ઊંચી છે. છોકરીઓના નાની વયે લગ્ન થવાના મામલા શહેરી વિસ્તારો કરતા ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં વધારે છે. સર્વે અનુસાર દેશના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં 31.5% છોકરીઓના લગ્ન 18 વર્ષ પહેલા થઇ જાય છે. શહેરોમાં આ ટકાવારી 17.5% છે. જોકે છેલ્લા 10 વર્ષમાં બાળવિવાહની સંખ્યામાં ખાસો ઘટાડો નોંધાયો છે. 2005-06માં થયેલા સર્વે અનુસાર દેશની 47% જેટલી છોકરીઓના બાળવિવાહ થયા હતાં.

સર્વેક્ષણ અનુસાર સગીર વયની કન્યાઓના વિવાહના મામલે પશ્ચિમ બંગાળમાં સૌથી ખરાબ પરિસ્થિતિ છે. નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે -4 અનુસાર પશ્ચિમ બંગાળના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં સગીર વયની કન્યાઓના લગ્નની ટકાવારી 46.3% જેટલી ઊંચી છે. તો રાજસ્થાનના ગામડાઓમાં આ ટકાવારી 40.3, ઝારખંડના ગામડાઓમાં 44.3 અને બિહારના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં 40.9 ટકા જેટલી છે. ઉત્તરપ્રદેશમાં બાળકન્યાવિવાહની ટકાવારીમાં છેલ્લા 10 વર્ષમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. 10 વર્ષ પહેલાં ઉત્તરપ્રદેશમાં સગીર વયની કન્યાઓના લગ્ની ટકાવારી 58% જેટલી ઊંચી હતી.

તાજેતરના સર્વેમાં આ ટકાવારી 21%એ આવી ગઇ છે. ઉત્તરપ્રદેશના ગામડાઓમાં આ ટકાવારી 25% અને શહેરોમાં 11% છે. બિહારમાં પણ બાળકન્યાવિવાહના મામલાઓમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. 10 વર્ષ પહેલાં આ ટકાવારી 60 ટકા હતી જે હાલ ઘટીને 39 ટકા થઇ છે. જોકે આ આંકડો પણ ઘણો ઊંચો કહી શકાય એવો છે. એક માત્ર કેરળમાં સગીર વયની કન્યાના લગ્નની ટકાવારી 7% છે. ખરેખર તો સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદો બાળવિવાહને રોકવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ સાબિત થશે. કારણે કે જો સગીર વયની કન્યા સાથે લગ્ન બાદ શારીરિક સંબંધ બાંધવામાં આવે તો એ અપરાધ પહેલાં જ બાળલગ્નનો અપરાધ તો થઇ જ ચૂક્યો હોય એ સમજી શકાય એવી વાત છે.

જોકે હજુ પણ મુંઝવણ એ વાતે છે કે કોર્ટના ચુકાદા પ્રમાણે 15થી 18 વર્ષની કોઇ કન્યા આવા વૈવાહિક બળાત્કારની ફરિયાદ નોંધાવે તો તેના માટે જવાબદાર કોને કોને ગણવા? કારણ કે સૌથી પહેલા તો જો કોઇ કન્યાના 18 વર્ષ પહેલા લગ્ન થાય તો એ માટે પતિ અને પત્ની બંનેના પરિવારજનો અને સમાજના અન્ય લોકો પણ જવાબદાર ગણાય. આમ પણ દેશમાં કુપોષણનો ભોગ બનેલા શિશુઓનો આંકડો બહુ મોટો છે અને તેની પાછળ બાળલગ્ન ઘણાં અંશે જવાબદાર છે.

UNના આંકડા અનુસાર ભારતમાં દર વર્ષે સાડા સાત લાખ નવજાત શિશુઓ મૃત્યુને ભેટે છે જે દુનિયાભરમાં સૌથી વધારે છે. આમાંના અડધોઅડધ નવજાત શિશુઓના મૃત્યુ તરૂણાવસ્થાની કન્યાઓની ગર્ભાવસ્થાના કારણે થાય છે. દેશમાં વર્ષે 40 લાખ સગીર વયની કન્યાઓ બાળકોને જન્મ આપે છે. નાસમજ કહી શકાય તેવી ઉંમરે કન્યાઓના લગ્ન થઇ જાય છે અને તેમની મરજી-નામરજી જાણ્યા વિના તેમની સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધવામાં આવે છે જેના કારણે નાની ઉંમરે જ ગર્ભવતી બની જાય છે. શરીર ગર્ભધારણ કરવાને સક્ષમ ન હોવાના કારણે નવજાત શિશુ કુપોષિત રહી જાય છે અને કન્યા પોતે પણ સાવ કમજોર બની જાય છે.

સુપ્રીમ કોર્ટ ના આ ચુકાદા બાદ આગામી દિવસોમાં વૈવાહિક બળાત્કારને પણ અપરાધ ગણાવવાની દલીલોમાં વધારો થશે કારણ કે બળાત્કારના મુદ્દે એક કાનૂની ફ્રેમવર્ક તૈયાર થઇ રહ્યું છે અને સુપ્રીમ કોર્ટ પણ બળાત્કારના મામલે વધારે ને વધારે સ્પષ્ટ બનતી જઇ રહી છે. વાસ્તવમાં ડિસેમ્બર 2012માં બનેલા નિર્ભયા રેપ કેસ બાદ સમગ્ર દેશમાં બળાત્કારને લઇને જાગૃતિ વધી છે અને દેશની અદાલતો પણ આ મામલે વધારે સંવેદનશીલ બની છે. જોકે સામાજિક, સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક પરંપરાઓ ભાંગી પડવાના ભયના કારણે સરકારનું વલણ સંકુચિત રહ્યું છે.

વિશ્વના અનેક દેશોમાં વૈવાહિક બળાત્કારને અપરાધની શ્રેણીમાં ગણવામાં આવ્યો છે. જોકે અન્ય દેશોની સરખામણીમાં ભારતમાં લગ્નસંસ્થા આજે પણ અત્યંત મજબૂત છે અને લગભગ દરેક સમાજમાં લગ્ન બાદ પતિ-પત્ની વચ્ચેના શારીરિક સંબંધને અધિકાર ગણવામાં આવ્યો છે. સાથે સાથે અદાલતે પતિ કે પત્ની દ્વારા શારીરિક સંબંધ બાંધવાના ઇન્કારને ક્રૂરતા પણ ગણાવી છે અને એ મુદ્દે છૂટાછેડા પણ માંગી શકાય છે.

જોકે મહિલા સશક્તિકરણના આ દોરમાં સરકાર ઉપરાંત દરેક સમાજે એ સમજવાની જરૂર છે કે સ્ત્રીના શરીર પર તેનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે અને તેની મરજી વિરૂદ્ધ શરીરસંબંધ બાંધવો કે જોરજબરજસ્તી કરવી એ યૌનશોષણ જ કહેવાય, પછી ભલે એ પતિ દ્વારા થતું હોય. સુપ્રીમનો આ ચુકાદો સગીર વયની કન્યાઓને કેટલો મદદરૂપ થશે એ તો આવનારો સમય જ કહેશે કારણ કે આજે પણ દેશના ઘણાં સમાજોમાં લગ્ન જેવી મહત્ત્વની બાબત માટે પણ સંમતિ લેવી જરૂરી ગણવામાં આવતી નથી. એમાંયે સગીર વયના કિશોરો કે કન્યાઓ તો લગ્નજીવનની જવાબદારીઓ ઉઠાવવા જેટલા સમજદાર પણ નથી હોતા. એ સંજોગોમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને અનુલક્ષીને સગીર વયની કેટલી કન્યાઓ અદાલતનો દરવાજો ખટખટાવશે એ પણ પ્રશ્ન છે.


લેટેસ્ટ સમચારોની અપડેટ માટે અમરા ફેસબુક પેજને લાઇક કરો તથા ટ્વિટર પર ફોલો કરો

http://bit.ly/Gujaratsamachar

https://twitter.com/gujratsamachar

Keywords news,focus,12,october,2017,

Post Comments