Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Enable Social Reading
No, Thanks

ICOMOSની ગાઈડલાઈનનું પાલન ન થતાં 'હેરિટજ સિટી'ના દરજ્જા પર જોખમ

અમદાવાદને હેરિટેજ સિટીનો દરજ્જો મળ્યાને આજે એક વર્ષ પુર્ણ થયું

ભદ્રપ્લાઝા વિસ્તારમાં છેલ્લા એક અઠવાડીયાથી કોર્પોરેશન દ્વારા પાથરણાવાળાને હટાવી લેવાયા છે. પરંતુ લાલ દરવાજા બસસ્ટેન્ડ મુખ્ય રોડ પર પાથરણાવાળાનું ખૂબ દબાણ છે. જે ભદ્ર કિલ્લાની બહારની દિવાલોને પણ ઢાંકી દેશે.   ફોટો - સુરેશ મિસ્ત્રી

૮ જુલાઇ ૨૦૧૭ના રોજ એટલે કે એક વર્ષ પહેલાં અમદાવાદ શહેરને યુનેસ્કોએ વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટીનો દરજ્જો આપ્યો હતો પરંતુ અમદાવાદ સિટીમાં આવેલી તમામ હેરિટેજ પ્રોપર્ટીનો નક્કર હેરિટેજ મેનેજમેન્ટ પ્લાન ૧ ડિસેમ્બર ૨૦૧૯ સુધી યુનેસ્કોમાં સબમિટ નહીં કરાય તો અમદાવાદને મળેલું આ સ્ટેટ્સ છીનવાઇ જશે. તેવું હેરિટેજ વિશેષજ્ઞાો માની રહ્યા છે. ઉલ્લેખનીય છે કે એક વર્ષ વિત્યા છતાંય હેરિટેજ સ્થાપત્ય અને પોળ વિસ્તારોમાં આવેલી હેરિટેજ પ્રોપર્ટીની આસપાસ કોમર્શિયલ દબાણો, વ્હિકલના ટ્રાફિકની સ્થિતિ અંગે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન નિષ્ફળ રહી છે. વિશ્વ વ્યાપી હેરિટેજ સાઇટ્સની સુરક્ષા અને સંરક્ષણ હેતુ કાર્ય કરતું સંગઠન 'ઇન્ટરનેશનલ કાઉન્સિલ ઓન મોન્યૂમેન્ટ્સ એન્ડ સાઇટ્સ'(આઇકોમોસે) હેરિટેજ સિટીમાં કેવા પ્રકારનું મેનેજમેન્ટ હોવું જોઇએ તે અંગે કેટલીક શરતો મૂકી છે જેનું પાલન થવું ખૂબ જરૃરી છે.

આઇકોમોસે સૂચવ્યું છે કે,  વધી રહેલો ટ્રાફિક, હેરિટેજ મકાનોનું થઇ રહેલું કોમર્શિયલાઇઝેશન, દબાણ અને કુદરતી હોનારતો અંગે યોગ્ય પગલાં સ્થાનિક વહીવટીતંત્રએ લેવું જરૃરી છે.   ભદ્ર પ્લાઝાથી માંડી પાંચકુવા અને કાલુપુર સુધીનો વિસ્તાર પાથરણાવાળા અને ટ્રાફિકને કારણે એટલો બધો ભયજનક બન્યો છે કે જેનું કાયમી નિવારણ અ.મ્યુ.કો. અને હેરિટેજ વિભાગે શોધી શક્યું નથી. ભદ્ર પ્લાઝ વિસ્તારમાં કરોડો રૃપિયા ખર્ચાઇ ગયા છે છતાં પાથરણાવાળા તરફ જે દબાણ કરાઇ રહ્યું છે જે આ વિસ્તારની હેરિટેજ ગરિમાને નુકસાન કરે છે. તેવી રીતે કાલુપુર, જમાલપુરમાં પણ ગંદકી, ટ્રાફિક અને ખાનગી ઇમારતોના દબાણના પ્રશ્નો યથાવત છે. અમદાવાદમાં અસારવા વિસ્તારમાં આવેલી દાદા હરિરની વાવ અને માતા ભવાનીની વાવમાં પથ્થરો પર કોતરાયેલી બેનમૂન કારીગરી જર્જરિત થઇ ગઇ છે.  આટલી વિકટ પરિસ્થિતિ વચ્ચે અમદાવાદ હેરિટેજ વિભાગ પાસે અમદાવાદની સમગ્ર હેરિટેજ પ્રોપર્ટીનું મેનેજમેન્ટ કરવા માટે માણસો સુદ્ધા નથી.

રાણીનો હજીરો ઐતિહાસિક મોન્યૂમેન્ટમાં સૌથી દુર્ગમ સ્થિતિમાં છે. અહીં ગંદકી અને અસ્વસ્થતાને જોઇને આપણને બે ઘડી નાક બંધ કરી દેવાનું મન થાય. આસપાસની દુકાનોએ પણ ભયજનક રીતે દબાણ કરી દીધું છે.

ICOMOS શું છે?

આઇકોમોસ એક સંગઠન છે જે વિશ્વ વ્યાપી હેરિટેજ સાઇટ્સની સુરક્ષા અને સંરક્ષણ હેતુ કાર્ય કરે છે તેની સ્થાપના ૧૯૬૫માં ૧૯૬૪ના વેનિસ ચાર્ટર અનુસાર થઇ હતી. આ સંગઠન યુનેસ્કોને વિશ્વ ના હેરિટેજ સ્થળો અંગેની સલાહ આપે છે. જેનું મુખ્ય મથક પેરિસ ફ્રાન્સમાં આવેલું છે. આઇકોમોસના ૧૪૪ દેશમાં ૯૫૦૦ સ્વતંત્ર મેમ્બર છે, જેમાં ૧૧૦ નેશનલ કમિટી અને ૨૮ સાયન્ટિફિક કમિટી છે.

હેરિટેજ સિટીનાં દરજ્જાને નુકસાન ન પહોંચે માટે ગત શુક્રવારે પાથરણા વાળાને પાંચ કુવાથી હટાવાયા. આ દરમિયાન વાતાવરણ તંગ જોવા મળ્યું હતું.

અમદાવાદે હેરિટેજ સિટીનો દરજ્જો જાળવી રાખવા આઇકોમોસે સૂચવેલી આ ગાઈડલાઈનનું પાલન કરવું જરૃરી છે

  • હેરિટેજ પ્રોપર્ટીની આસપાસ ખાનગી પ્રોપર્ટીઓને કારણે જે દબાણ વધી રહ્યું છે તે અંગે નિર્ણાયક પગલા લેવાવા જોઇએ
  • નેચરલ ડિઝાસ્ટર જેવા કે, ભૂકંપ, મૂશળધાર વરસાદ અને આગ જેવી પરિસ્થિતિમાં પ્રોપર્ટીને ખૂબ નુકસાન થતું હોય છે. આ સમયે સ્ટેટ પાર્ટી ભયજનક કુદરતી આપત્તિઓ અંગે સ્ટડી કરે અને સ્ટેટ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી જવાબદાર અધિકારીઓને ટ્રેનિંગ આપે.
  • ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ, પર્યાવરણીય ચેન્જિસ જેવા કે, હેરિટેજ ઇમારતોમાં લાકડાનું સડવું, દિવાલો પર ક્ષાર જામવો વગેરેને કારણે ઘરો અને મોટા સ્થાપત્યોને ઘણું નુકસાન થઇ રહ્યું છે. આ પરિવર્તનોને કારણે ઘણી જાળવણી અથવા રખરખાવ અંગે કાયમી પગલાં લેવાય તે જરૃરી છે.
  • હેરિટેજ સિટી વિસ્તારમાં વધી રહેલા કોમર્શિયલ ડેવલપમેન્ટ, ટ્રાફિક તેમજ મૂળ નિવાસી ઘર છોડીને બહાર જઇ વસવાટ કરી રહ્યા છે જેથી પરંપરાગત રીતે બંધાયેલા ઘરોને નવા આવનારા રહેણાંકો જાણતા નથી. આ નવા પરિવર્તનથી હેરિટેજ વેલ્યૂના મૂળ ઉદ્દેશ્યો નાશ થઇ રહ્યા છે તો આ અંગે જાગુ્રતિ ફેલાવવી
  • એએમએએસઆર દ્વારા સંરક્ષિત તમામ સ્મારકો સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે અને જ્યાં સુધી એએસઆઇ અને એસડીએ દ્વારા પરવાનગી અથવા સંચાલિત કરવામાં ન આવે ત્યાં સુધી તેમને કોઇ દરમિયાનગીરીની પરવાનગી નથી.

અમારી પાસે પુરતો સ્ટાફ નથી અને ભરતી પ્રક્રિયા ચાલુ છે

અમદાવાદને હેરિટેજ સિટીનો દરજ્જો મળ્યો એટલે સૌથી પ્રથમ અમે હેરિટેજ સેલ ડિપાર્ટમેન્ટ બનાવ્યો જે હાલ હેરિટેજ વિભાગ તરીકે કાર્યરત છે. અમારી પાસે જોઇએ તેટલો સ્ટાફ ન હોવાથી અમે ભરતી પ્રક્રિયા આરંભી છે. બીજું કે અમારી સ્ટ્રેન્થ પણ ઓછી છે. જ્યારે હેરિટેજ સિટીનું ડોઝિયર સબમિટ કર્યું પછી બીજો તબક્કો આવે છે તમામ હેરિટેજ સાઇટનું મેનેજમેન્ટ કરવું તેનો રખરખાવ કરવો વગેરે વગેરે આ અમારા માટે મોટું ચેલેન્જ છે. આઇકોમોસે જે ટાઇમ લાઇન આપી છે જો એટલામાં તમામ વસ્તુનું ડોક્યુમેન્ટેશન થઇ જાય તો ઠીક છે નહીં તો આપેલી તારીખને આગળ લઇ જવી પડશે. પી વી કે નાયર,  ડેપ્યુટી જીએમ(હેરિટેજ પ્રોજેક્ટ)

સમગ્ર જૂના અમદાવાદ વિસ્તારમાં અમે તબક્કાવાર કામ શરૃ કર્યું હતું

હું જ્યારે અમદાવાદના મેયર તરીકે હતો ત્યારે અમે હેરિટેજ પ્રોપર્ટીની આસપાસ સફાઇનું કામકાજ તેમજ જ્યાં દબાણ હતું ત્યાં લોકોને સમજાવીને દબાણ હટાવ્યું. સમગ્ર જૂના અમદાવાદ વિસ્તારમાં અમે તબક્કાવાર કામ કર્યું. અમે કેન્દ્ર સરકાર પાસે ખાસ હેરિટેજ માટે ફંડની માગણી કરી અને સમગ્ર ઓલ્ડ અમદાવાદને પ્રવાસન વિભાગ તરીકે કેવી રીતે ડેવલપ કરી શકાય તેના માટે પાંચ વર્ષનું અભિયાન આરંભ્યું. જૂના અમદાવાદમાં અને ખાસ કરીને હેરિટેજ પ્રોપર્ટી જ્યાં છે ત્યાં રસ્તા ખૂબ સાંકડા છે અને દબાણ પણ વધ્યું છે આથી અમે આ સંદર્ભે સર્વે કરીને વિવિધ કામ શરૃ કર્યા. ગૌતમ શાહ, પૂર્વ મેયર, અમદાવાદ

ડિસેમ્બર ૨૦૧૯માં આપેલી ટાઇમલાઇનમાં જો ડોક્યુમેન્ટ સબમિટ નહીં થયા તો યુનેસ્કોની ટીમ શું પગલાં લેશે તે અંગે અનુમાન કરવું હજુ વહેલું છે

ભદ્રથી માંડી કાલુપુર સુધીનો જે વિસ્તાર છે તે વર્ષોથી પબ્લિક સ્પેસ છે ત્યાં કોઇપણ ડેવલપમેન્ટ કરતા હજુ સમય લાગશે. અહીંના લોકોને પણ કાયદા-કાનુનને અનુસરતા સમય લાગશે. પહેલાં સમગ્ર હેરિટેજ પ્રોપર્ટીની જવાબદારી આર્કિયોલોજી વિભાગની હતી પરંતુ હવે હેરિટેજની જવાબદારી અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન હેઠળ પણ આવી છે જેથી નવી બોડીની રચના કરવી, સ્ટાફની ભરતી કરવી જેવી બાબતો પર કામ શરૃ થયું છે. આપણા શહેરને જે હેરિટેજ સિટીનો દરજ્જો મળ્યો છે પરંતુ જે પ્રોપર્ટી હેરિટેજમાં જાહેર કરાઇ છે તેનું ફાઇનલ ડોક્યુમેન્ટેશન ડિસેમ્બર ૨૦૧૯ સુધી યુનેસ્કોને સબમિટ કરવાનું છે જો આ ટાઇમ લિમિટમાં સબમિશન ન થાય તો યુનેસ્કોની ટીમ જે નિર્ણય લે તેને સ્વીકારવો પડશે. હાલ એ અંગે કહેવું વહેલા રહેશે કે યુનેસ્કો આપણી પાસેથી હેરિટેજ સિટીનો દરજ્જો છીનવી લેશે. પૂનમ ત્રામ્બડિયા, આઇકોમોસ, વેસ્ટ ઝોન રિપ્રેઝન્ટેટિવ

અમે અનેક વખત દરિયાપુરમાં હેરિટેજ પ્રોપર્ટીને થઇ રહેલા નુકસાનની રજૂઆત કરી છતાં કોઇ પગલાં હેરિટેજ વિભાગે લીધા નથી

હું માનું છું કે આપણને હેરિટેજ સિટીનો દરજ્જો મળ્યો તેની જાળવણી થવી જ જોઇએ પરંતુ જે રીતે ટ્રાફિક અને હેરિટેજ પ્રોપર્ટી આસપાસ દબાણોની સ્થિતિ છે તે અંગે પગલાં લેવાનું કામ કોર્પોરેશન અને હેરિટેજ વિભાગનું છે. મારા મત વિસ્તારમાં અમે જે હેરિટેજ મસ્જિદો અને અન્ય હેરિટેજ પ્રોપર્ટી આવી છે જે અંગે રજૂઆત હેરિટેજની મિટિંગ દરમિયાન અને વડોદરા હેરિટેજ ઓફિસ સુધી કરી છે છતાં કોઇ પગલાં હજુ સુધી લેવાય નથી. મેં હેરિટેજ અવેરનેસ માટે કોઇ ચોક્કસ અભિયાન દરિયાપુર વિસ્તારમાં છેડયું નથી. હું માનું છું કે સરકાર, કોર્પોરેશન અને હેરિટેજ વિભાગે તેમની જવાબદારી સ્વીકારી નક્કર પગલાં લેવા જોઇએ. ગ્યાસુદ્દીન શેખ, ધારાસભ્યા- દરિયાપુર

ઐતિહાસિક શહેરમાં થઇ રહેલા દબાણો અંગે કોર્પોરેશન ચિંતિત અને સંવેદનશીલ છે

ઐતિહાસિક શહેરમાં થઇ રહેલા દબાણો ખાસ કરીને મોન્યુમેન્ટ અને હેરિટેજ એરિયામાં અને રહેઠાણોના મકાનોમાં વ્યવસાયીકરણ થઇ રહેલ છે તે અંગે અ.મ્યુ.કો.ચિંતિત તેમજ સંવેદનશીલ છે. આ પરિસ્થિતિને નિયંત્રિત કરવા અને હેરિટેજના જતન અને જાળવણી માટે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા કન્ઝર્વેશન પ્લાન અને હેરિટેજ એરિયા પ્લાન બનાવવાની કામગીરી નેશનલ ઇન્સ્ટિટયૂટ ઓફ અર્બન અફેર્સને સોંપાઇ છે. રહેણાંક મકાનના હેતુફેરના કોમર્શિયલ ઉપયોગ બાબત બીપીએમસી એક્ટની કલમ ૪૭૮ મુજબ કડક કાર્યવાહી હાથ ધરાશે. તેમજ હેરિટેજ વિસ્તારમાં થતા બિનઅધિકૃત બાંધકામો અને પ્રવૃત્તિઓ બાબતે સધન અને નિયમિત મોનિટરિંગ અને કાયદેસર કામગીરી બાબતે રિપોર્ટિંગ અંગેની વ્યવસ્થા ઊભી કરાશે. મુકેશકુમાર,કમિશનર,અ.મ્યુ.કો.

લોકોના સપોર્ટ વિના કશું જ શક્ય નથી

અમદાવાદને હેરિટેજનો દરજ્જો મળી ગયો. ઉત્સવો મનાવી લીધા પરંતુ હવે શું? મારું માનવું છે કે પશ્ચિમ અમદાવાદના લોકોને વર્લ્ડ હેરિટેજ શું છે તેનો ભાગ્યે જ ખ્યાલ હશે. પોળના લોકોને તો ખ્યાલ છે જે પરંતુ હેરિટેજ સિટીમાં લોકોનો પણ ફાળો મહત્વનો છે. વિશ્વમાં જે શહેરો વર્લ્ડ હેરિટેજમાં આવ્યા છે ત્યાં સમગ્ર સિટીમાં પેડે સ્ટેરિયન રૃટ છે, સમગ્ર રસ્તાઓ વન વે છે અને પાર્કિંગ અલાઉડ નથી પરંતુ શું આપણા સિટીમાં આ શક્ય છે? જ્યારે પણ પબ્લિક પ્રોજેક્ટ નિર્માણ થઇ રહ્યા હોય ત્યાં ફરજિયાત લોકોનું ઇન્વોલ્વ મેન્ટ હોવું જોઇએ નહીં તો ડેવલપમેન્ટનો કોઇ ઉદ્દેશ્ય નથી. અભય મંગળદાસ, એમ.જી.હાઉસ

Post Comments