Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Go Social with Facebook Close

Our Social Reader lets you keep track of your favorite Gujarat Samachar content (text, photos & videos) on your Facebook Timeline, and discover new content with friends.

Gujarat Samachar

Facebook

Enable Social Reading
No, Thanks

અસ્મિતા પર્વ : ગૂડીપડવો

ચૈત્ર સુદ પડવાને મહારાષ્ટ્રમાં ગૂડી પડવો કહેવામાં આવે છે. આ દિવસથી શાલિવાહન સંવતની શરૃઆત થાય છે. મનમાં પ્રશ્ન થાય કે સંવત સાથે શાલિવાહનનું નામ કેમ જોડાયું હશે ? એના જવાબમાં એક પ્રસંગ યાદ આવે છે. એ મુજબ કહીએ તો શાલિવાહન નામના એક કુંભારના છોકરાને માટીમાંથી રમકડાં બનાવવાનો  ખૂબ શોખ હતો.

એકવાર તેણે માટીમાંથી કેટલાક સૈનિકો બનાવ્યા. તેને થયું કે આ તો સૈન્ય ! મનમાં કંઈક વિચાર આવતાં તેણે એ સૈન્ય પર પાણી છાંટયું. ફલસ્વરૃપ એક ચમત્કાર થયા અને એ સૈન્ય સજીવન થયું. તેણે એ સૈન્યની મદદથી શત્રુઓને પરાજિત કર્યાં. આ પ્રસંગનો લાક્ષણિક અર્થ એ છે કે શાલિવાહનના સમયમાં લોકો કાયર, દુર્બળ નિસ્તેજ અને પરાક્રમહીન હતા. આવા લોકોમાં તેણે ચૈતન્ય પ્રગટાવ્યું. કહો કે શાલિવાહને લોકોમાં જાગૃતિ લાવી, તેમના જીવનને ધબકતું કર્યું.

ગૂડી એટલે ધજા કે પતાકા. જ્યારે કોઈ પ્રભાવશાળી વ્યકિતના પ્રયત્નોથી લોકોને અનાચાર, દુરાચાર કે કોઈના જુલમમાંથી મુક્તિ મળે છે. ત્યારે લોકો મુક્તિના એવા આનંદને વધાવવા પોતાના ઘર આંગણે ગૂડીઓ ઉભી કરે છે. વિજ્યના આનંદનો આ ઉત્સવ એટલે ગૂડીપડવો.

આ દિવસે ભગવાન શ્રીરામે વાલીના જુલમમાંથી દક્ષિણની પ્રજાને છોડવી હતી. વાલીના ત્રાસમાંથી મુક્ત થયેલી પ્રજાએ ઘેર ઘેર ઉત્સવ કરી ગૂડીઓ ઊભી કરી હતી. અને વિજ્યનો આનંદ મનાવ્યો હતો. ગૂડી એટલે વિજ્ય પતાકા. આસુરી સંપત્તિ પર દૈવી સંપત્તિનો વિજ્ય, વિકાસ પર વિચારનો વિજય, ભોગ પર યોગનો વિજય. આ ઉત્સવ પૂજનસામગ્રી, સોનાચાંદીના ઘરેણાં, સર્વ સંપત્તિ અને શોભારૃપ ચીજવસ્તુઓ વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવે છે. પછી શુભ-મુહૂર્ત જોઈ ઘરનાં સૌ દેવગૃહમાં જઈ ભગવાનનાં દર્શન કરી આરતી ઉતારે છે.

એક રીતે સાવ સરળ જણાતી આ પૂજાવિધિમાં ભાવનાની ભીનાશ છે. ભગવાને માણસને જે કંઈ સંપત્તિ, ધન કે ઐશ્વર્ય આપ્યું છે તે સર્વ પ્રથમ દેવને ચરણે ધરી પ્રસાદરૃપે. ભક્તિભાવથી તેનો સ્વીકાર કરવાનો છે. કેવો સમર્પણભાવ ! આ દિવસે  મંદિરમાં દર્શન કરવા જતા લોકોને પ્રસાદરૃપે લીમડો અને સાકર આપવામાં આવે છે. લીમડો કડવો છે પરંતુ આરોગ્યપ્રદ છે.

લીમડાનું સેવન કરવાથી માણસ નીરોગી બને છે. બીજી રીતે કહીએ તો કેટલાક કડવા વિચારો આપણે જલદીથી આચરણમાં મૂકતા નથી. પરંતુ વાસ્તવમાં તો એવા વિચારો જ આપણા જીવનને ઉદાત્ત બનાવે છે. જીવનમાં પ્રગતિ કરવા માટે આવા ' કડવા-ઘૂંટડા' પણ પીવા પડે છે. લીમડા સાથે પ્રસાદરૃપે મળતી સાકર એ સુચવે છે કે જીવનમાં સુખ દુ : ખ સાથે સાથે છે. સુખ અને દુ : ખનું ચક્ર સતત ફર્યા કરે છે. જીવનમાં સુખદુ : ખ આમ ભરતીઓટ રૃપે છે. 

એટલે સુખમાં છકી ન જવું અને દુ : ખમાં હિંમત હારવી નહિ. આ સામ્યવૃત્તિનું તત્ત્વજ્ઞાાન આપણા જીવનને ઘડે છે.  આવી સમજથી જ માનવજાત સુખ દુ : ખમાં સમતા કેળવી, મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી જીવનનો સાચો આનંદ પ્રાપ્ત કરી શકે છે. માનવજીવન ઇશ્વરદત્ત અમૂલ્ય ઉપહાર છે. એને સત્કર્મો અને સદાચરણથી અધિક સુંદર બનાવવાની ભાવના સાકાર કરવાની છે. એજ ગૂડીપડવાનો સાચો મર્મ છે, સંદેશ છે.
- કનૈયાલાલ રાવલ

Post Comments