ytæþrlf øþsht;lt DzJigt CdJtl ©e MJtrblthtgK

ymkÏg "bo- mk«’tgtultu mBËn yuxju Cth;eg mkMf]r; - rnk’w "bo. ßgtk y¼trv vgO; "bolt ltbu ÍDzt :gt l:e su ÍDzt fhJtLþk lrn, vK ÍDzt htufJtLþk ftb "boLþk Au.

;t. 3 yur«j- 1781lt htus W•th«’uNlt Avigt dtbbtk c{tñK ¿ttr;btk ©e Dl~gtb bnt«Çþ «dx :gt. su mbg s;tk CdJtl ©e MJtrblthtgK ;hefu ytu¤Ftgt suble sLbÇËrb W•th«’uN n;e vhkðþ ;ubKu øþsht;lu vtu;tle fboÇËrb cltJe n;e.

Dl~gtbu btºt 11 J»tuo ø\nðgtd fhe, m;; mt; J»to Mþ"e Cth;btk ;e:toxl fhe, øþsht;btk btkdhtu¤ dtb vtmu jtus dtbbtk WØJ mkv’toglt «Ku;t m.øþ.©e htbtlk’ MJtbelt yt©bbtk v"tgto.

;t. 28-10-1800lt r’lu htbtlk’ MJtbeyu lejfkXJKeo yuJt yt Dl~gtblu vevjtKtbtk Ji»KJe ’eûtt ytve- mnòlk’ MJtbe ylu lthtgKBþrl ltb ytÃgt.

vtu;tlt øþÁle yt¿tt:e su;Ãþhbtk btºt 21 J»tole Wkbhu ;ubKu "boæþht mkCt¤e;u «mkdu ;ubKu vtu;tlt øþÁ vtmu cu Jh’tl btkøgt. 1. ;btht ftuE C¾;lu yuf J´Ae fhzJtle Ju’lt :Jtle ntug, ;ult c’juyu ’w&F blu YkJtzu YkJtzu Cju :tg vK ;btht C¾;lu ;u ’w&F l :tg. 2. ;btht C¾;lt Ctøgbtk òu htbvtºt (rCûttvtºt) jÏGþk ntug ;tu ;u blu ytJu, vK ;btht C¾; yLl-JMºtu ’w&Fe l :tg øþÁyu ‘;:tMðþ¥ fnelu ytNeJto’ ytÃgt.

vtu;tlt ytr©;tule hûtt fhJt btxu øþÁ vtmu ctknu"he bu¤Je je"e ntug, ;uJe yt Jehj Dxlt rnk’w-"bo mk«’tgtubtk Ctøgu s òuJt b¤Nu. ytsu MJtrblthtgK mk«’tglt ytr©;tu MþFe- mB\Ø Au ;uLþk hnMg yn´:e NY :tg Au.

htbtlk’ MJtbelt yk;"tol :gt ct’ ;ublt ;uhbtlt r’Jmu mnòlk’ MJtbeyu rN»gtu- mk;tu- nrhC¾;tule mCt bægu ©e MJtrblthtgK mk«’tglu yuf mkM:tfeg MJYv ytve vtu;tLþk ltb ‘MJtrblthtgK¥ Dtur»t; fGþO. yt «mkdu ;ubKu yluf ler;-rJ»tgf yt¿ttytule ònuht; fhe n;e ylu mtilu yufM˺t;t ò¤JJt yLþhtu" fgtuo n;tu.

¿ttr;- òr;ytult Cu’CtJ:e Wvh hnelu MJtrblthtgK CdJtlu mtilu mkMfthelu ;ubLþk mkMf]r;fhK fGþO ylu øþsht;lu lk’lJl mbtl cltÔGþk nðþk. rJ"beoytult "bo-vrhJ;oltult ÍkÍtJt;e yt¢bKtu:e øþsht; òu cae N¾âwk ntug ;tu ;ult mD¤t ‘gN¥lt yr"fthe ©e CdJtl MJtrblthtgK Au. su ytæþrlf øþsht;lt DzJigt- ßgtur;"oh Au ;ub fnuÔþk ygtuøg l:e.

CdJtl MJtrblthtgKle gtusf çþrØ, «CtJf N¾;, Nej, ;v, atrhºg, rlbo¤;tlt m’TøþKtulu fthKu ;uytu ßgtk ßgtk dgt, ðgtk ðgtk ;uytuyu jtufÓ’g vh rchtsbtl :E "boNtml fGþO nðþk.

;ðftjel mbgbtk Fu’tlbu’tl :E dgujt mbtslu ler; ylu Lgtglt «t:rbf vtXtu MJtrblthtgKu NeFÔgt n;t ;uÔþk mtrnðgfthtu- Rr;ntmfthtu fnu Au.

ytægtÂðbf ûtuºtu ¢tkr;lt msof CdJtl MJtbelthtgKlt SJl fJlbtk:e mJo ©e ’uJuL÷lt: xtdtuh, fuNJak÷ mul, buzb çjuJMfe, htbf]»K vhbnkm, MJtbe rJJuftlk’Syu vK «uhKt bu¤Je n;e. MJtrblthtgKu mk;tu, NtMºttu, bkr’htu ylu ytatgole M:tvlt fhe øþsht;le "h;e vh yægtðb Mþ"thtltu vtgtu ltkÏgtu su ytsu rJµÔgtve cle å˾âtu Au.

MJtrblthtgK CdJtlu yuf s ht;btk ‘500¥ ðgtdeytulu vhbnkmle ’eûtt ytve su ytkf ytd¤ s;tk 2500yu vntukågtu n;tu ;u mtiyu øþsht;lu dtbzu dtbzu Vhelu jtuftulu m’tathlt vtXtu CKtÔgt n;t.

J¤e, brnjt Wðf»tolt «Ku;t MJtrblthtgK CdJlle «uhKt:e 1400 Wvhtk; mtkÏg gtude cnultuyu brnjtytubtk "btoahK fhtÔGþk nðþk ylu ;u mbgu MJtrblthtgK CdJtllt 28 J»tolt A btmlt "boa¢ «J;of ;hefult mbgdt¤tbtk øþsht;lt cth jtF jtuftu mðmkde cLgt n;t.

bæg øþsht;btkle yhtsf;t- yNtk; ÂM:r;lu rlgkrºt; fhJtbtk rc{xeN mÕ;l;Lþk fzf Ntml ßgtk rl»V¤ dGþk nðþk. ðgtk MJtrblthtgK CdJtllt «ubÃËKo ÔgJnth:e jtuftu m’tathe cLgt n;t. fthK fu, ybeh WbhtJtult Ntne-mLbtl fh;tk mtbtLg sl;tle CtJturbo:e MJtrblthtgKLþk Ó’g rJNu»t C´òðþk nðþk.

MJtrblthtgK mk«’tgle rJNu»t;t yu n;e fu ;ult mk;tuyu ylu C¾;tuyu «r;fq¤ vrhÂM:r; Jåau vK mnl fhelu vtu;tlt "bolu rl»XtÃËJof ytd¤ "vtÔgtu n;tu. ykd{us juFftuyu yt fthK:e s MJtrblthtgKlu bntl rnk’w Mþ"thf ;hefu ytu¤FtÔgt Au.

;u mbgu vAt; dKt;e òr;ytuyu MJtrblthtgKlt Wv’uNlu MJefthe mkMfthGþ¾; cle WLlr; ylu MþFe :E Au su yir;ntrmf Dxlt Au.

MJtrblthtgK CdJtl mtrnðg, fjt, mkde;lt vtu»tf n;t yrnkmtbg g¿ttult «J;of n;t. ~þØ C¾;btdo ylu ¿ttlbtdolt M:tvf n;t. ;uytu©e CtdJ; "bo- Jir’f "bolt rNûtf n;tk. ;ub fnuÔþk gtuøg dKtNu. CdJtl MJtrblthtgKu ‘rNûttvºte¥ ltbltu ytathmkrn;t d{k:le Cux ytr©;tult ytve Au. ;ubltu Wv’uN BþFJtKe ‘JaltB\;¥ ;hefu rJÏgt; Au.

;uytu©eyu øþsht;le sl;t slt’olbtk m’tath- ;•J¿ttlltu «ftN vt:gtuo n;tu. ;ult fthKu s øþsht;e mtûth fne f.bt. BþLNeyu ;ublu øþsht;lt «:b ßgtur;"oh DzJigt ;hefu ytu¤FtÔgt Au.

CdJtl MJtrblthtgKlt mkd:e òuclvde, ;Ftu vde ylu BˤS ÕþJtKt suJt cnthJrxgtytu vK mbg s;t yt’No C¾;tu cle dgt n;t.

yMÃ\~g;t rlJthKltu LË;l rJath øþsht;le sl;tlu «:b MJtrblthtgK CdJtlu ytÃgtu n;tu. ðgthct’ bntðbt dtk"eSyu Wka-lea, Aq;- yAq;lt Cu’CtJ ;tuzelu mJolu mbtl n¬ ytve ‘mðmkde¥le lJe ¿ttr; MJtrblttgK CdJtlu ytve n;e. ytath rJath, rlr", ÔgJnth, mJo’uNeg ylu ytk;rhf ;:t ctÌt MJåA;tlt ytd{n ;u MJtrblthtgK CdJtlle "bobtdole ytdJe jtûtrKf;t n;e. ;ubKu mt’e, mh¤, ;¤v’e Ct»ttbtk Wv’uN ytÃgtu n;tu su jtufÓ’gbtk ;ðft¤ W;he s;tu n;tu.

‘‘MJtrblthtgKlt Wv’uN jtuftule lir;f;tlu MË"thJtbtk ÏËc s ymh vtze Au.¥¥ ;uJe ltuk" mlu 1823lt yurNgtrxf slojbtk òuJt b¤u Au. yb’tJt’lt fju¾xh ©e yu. fu. nuhlu MJtrblthtgKlu yb’tJt’btk mkMfth fuL÷ M:tvJt ytbkºgt n;t su (yb’tJt’- ft¤wÃþhLþk) ©e MJtrblthtgK bkr’h MJtrblthtgK CdJtlle Mþ"thtJt’e a¤J¤ltu «CtJ ’NtoJu Au.

øþsht; ytsu MþFe- mB\Ø Au. ;ult BËr¤gt ltkFJtbtk CdJtl ©e MJtrblthtgKle ytægtÂðbf;tltu Vt¤tu hnujtu Au.

;u mbglt øþsht;btk «J;uoje htsfeg, mtbtrsf ylu "trbof yk"fth - yk"tæË"ebtk mcz;t mbtslu cnth ftZJt ylu MþFe fhJt MJtrblthtgK CdJtlu fåA- mtiht»x[- øþsht;lt dtbzu dtbzu rJahK fGþO nðþk ylu WðmJ mbigtytult btægb:e jtuftult ytath, rJath, rJr", ÔgJnth ylu ytk;h, ctÌt MJåA;tbtk ytBËj vrhJ;ol jtÔgt n;t. bntðbt dtk"eSyu vK fÌtwk nðþk fu, ‘su ftgo yuf mnòlk’u (MJtrblthtgKu) øþsht;btk fGþO ;u hts’kz l fhe N¾âtu lu ln´ s fhe Nfu.¥

dZztbtk ;t. 1-6-1830lt htus MJtrblthtgK CdJtlu 49 J»to 2 btm ylu yuf r’JmLþk vtu;tLþk yJ;th ftgo ÃËKo fhe MJ"tb dbl fGþO nðþk.

;uytu©eltu ‘‘226¥¥btu «tdxâr’l ytdtbe ;t. 27be btaolt Au ðgthu ;uytu©elt ahKtubtk fturx fturx Jk’l fhe "Lg;t yLþCJeyu.