fCe fCe

BþkcEbtk ath DtuztJt¤e btºt cu s cdeytu n;e ;ubtk fuNJS NuXle cdeltu atjf yuf ykd{us n;tu

btu;e NuXu fÌtwk & ‘‘BþkcE ’qh Au, ln´;h bthe JFthle mtfh:e Ftztu ÃþhtJe ’Wk¥¥

ytumJtj ©u»Xe - 11

NuX btu;e Ntn

19be m’elt ytumJtjtubtk ltnxt dtuºteg NuX btu;e NtnLþk ltb yt’h:e juJtg Au. E.m. 1838btk ;ubltu sLb :gtu n;tu. ;ublt ÃËJoòu bthJtzlt vAe mtursºtt ytÔgt ylu FkCt; sE JMgt n;t.

BþkcE ytÔgt ct’ NuX btu;e Ntnu rv;tltu ÍJuht;ltu ÔgJmtg Atuze sntòult "k"tbtk ÍkvjtÔGþk nðþk. NYyt; ;ubKu Jtrzgt ntuhbmS NuXlt ’jtj ;hefu fhe n;e. NuXLþk yJmtl :;tk c"tu fthtucth btu;e Ntn vtmu ytJe dgtu n;tu. yt Wvfthlt c’jtbtk btuxtbtk btuxwk yuf lJt sntsLþk ltb ;ubKu ‘‘ntuhbmS¥¥ htÏGþk nðþk. yublt sntòu Rhtl, Rhtf, btuÍtkrcf, bztdtMfh ylu Auf ntukdftukd Mþ"e s;tk.

BþkcEbtk yu JF;u d½gtdtkXât rsltjgtu n;tk. rJ¢b mkJ; 1885btk CtgFjtbtk rJNt¤ sbel Fhe’e CÔg rsltjg ck"tÔGþk. BþkcEbtk btuxe vtkshtvtu¤ mt:u ;ubLþk ltb òuzJtbtk ytÔGþk. yu sbtltbtk Niºtwkßg vJo;le xqkf vh ylu lJ xqkfle Jåau Wkze FtE n;e, sulu jtuftu fwk;tmhltu Ftztu fnu;t. yulu Ãþhe ’uJtbtk ytJu ;tu cu Vtg’t :tg ;ub n;t. yuf ;tu cu rNFhtu C¤e òg ylu rJNt¤ sbel Wvjç" :tg ;ub n;t. btu;e NuXlu s yt rJath MVqgtuo n;tu. vhkðþ ldhNuX nubtCtElu yt ftgo yN¾â jtdðþk nðþk. ðgthu btu;e NuXu fÌtwk & ‘‘NuX, BþkcE D½þk ’qh Au ln´;h btht yuf JFth (dtuztWl) WDtze aeltE mtfh:e yt Ftztu ÃËhe ’uJhtÔþk.¥¥

yt mtkC¤e mnw ’kd hne dgt n;t.

rJ¢b mkJ; 1885btk btu;e NuXu yt Cdeh: ftgo Wvtzâwk fwk;tmhltu Ftztu ÃËhe ðgtk btuxe xwkf ck"tJJtle sJtc’the ;ubKu M:vr; htbSlu mtukve. 1100 fthedhtuyu 7 J»to Mþ"e ftb fGþO. ;uble mntg btxu 3000 bsqhtu htufJtbtk ytÔgt. rJ¢b mkJ; 1892btk yu ftgo ÃËhwk :Jtlu ythu nðþk ðgtk s btu;e NuXLþk yJmtl :Gþk. vhkðþ ;ublt Jejbtk jÏgt «btKu ;ublt Ãþºt Febak’ Ntnu rv;tle ykr;b RåAtLþk vtjl fGþO ylu xqkfle Ntl’th «r;»Xt fhtJe. yu JF;u BþkcE:e btuxtu mkD vtje;tKt dgtu n;tu subtk jtFtu jtuftu òuztgt n;t.

yuJt s yuf ceò mtnrmf Juvthe NuX JujS btÕþ n;t. cnw ytuAt jtuftu yu Jt; òKu Au fu fåAlt ytuMJtjtu BþkcE ;hV Jégt ;u vnujtk ;uytu btuxt mtdhFuzq n;t. NuX JujS btÕþyu ytr£ft, Rhtl, yuzl, cmhtle ’rhgtE mVhtu ò;u Fuze n;e. Rhtl, ytr£ft ylu yhcM;tllt Juvtheytu mt:ult dtZ mkvfolt fthKu ðgtkle Ct»ttytultu vK ;ublu bntJhtu n;tu. Cth;:e ;uytu Y, ftvz ylu ylts jE s;t. ðgtk:e fembem, ykSh, Fsqh, beK ylu nt:e’tk; jtJ;t.

ftuXthtbtk rJ¢b mkJ; 1865btk sLbujt JujSlt rv;t btÕþ buDS Fuzq; n;t. ’wft¤lt fthKu J;l Atuze ;uytu BþkcE dgt n;t ylu btkzJe ck’h vh sE nbtje fhJt jtøgt n;t. ðgthct’ øþjtcaL’ NuXu btÕþ Ntnlu Jtr»tof 500 ftuhelt CtJu bnu;tS ;hefu ltufheyu htÏgt n;t. ;ubltu Ãþºt JujS cnw ;tuVtle ntuE ;ulu btbtlu Dhu btufje ’uJtbtk ytÔgtu n;tu ! btbt NuX NtbS lthkd lt;lt ytduJtl n;t. JujS vuZebtk òuztE dgtu ylu vnujt ;uKu BþkcEbtk ft:tle ’wftl ltkFe.

"ebu "ebu "k"tu J"tgtuo.

JujS NuXu rJ’uNle mVhtu FuzJt btkze. bjcth mt:u Juvth NY fgtuo ylu Yle vuZe M:tve. Ylt Juvthbtk ;uytu bcjF fbtgt. Ftl’uN, centh, fwbXtbtk vuZeytu NY fhe. rJ¢b mkJ; 1919 Mþ"ebtk ;tu ;uble ÃþkS 60:e 70 jtFle :E dE. ;uble vuZebtk ltBþk jFJt btxu 30 bnu;tSytu htFJtbtk ytÔgt n;t. JujS NuXle W’th;t yu n;e fu ;uble vuZebtk ftbfts fh;t btKmtulu, øþbtM;tytulu vK MJ;kºt vuZeytu WCe fhtJe ytve. ;ubltu ceòu Wvfth yu n;tu fu bjcth mt:u Juvth J"tgtuo vrhKtbu DKe btuxe mkÏgtbtk sil ytuMJtjtu ’rûtK Cth; sE JMgt. ºteswk mti:e Jæþ bn•JÃËKo ftb ;ubKu yu fGþO fu jtuftulu Nuh còh ;hVLþk dtkzvK DxtzJt jtjc•te "he. ;uytu ’qhk’uNe n;t. mV¤ Juvthe ntuJt:e ;uytu òKe dgt n;t fu Nuh còhltu bulegt Juvthe ytjble Dtuh Ftu’e ltkFNu. subKu ;uble mjtn lt btle yuJt mukfztu Juvtheytuyu Nuhcòhlt mètbtk vimt øþbtÔgt ylu lt’the ltuk"tJe.

JujS NuXLþk ceswk yuf bn•JÃËKo «’tl fåAbtk ftuXthtLþk CÔg rsltjg. ;ultk JujS NuXu 8 jtF ftuhe, rNJS NuXu 6 jtF ylu fuNJS NuXu 2 jtF ftuhe Ctd ytÃgtu. rJ¢b mkJ; 1918btk ;ule «r;»Xt rJr" :E. yt «mkdu 52 dtbltu bu¤tu gtusJtbtk ytÔgtu. BþkcEbtk ¿ttr;sltule vkatg;btk ;uytu cum;t ylu Ídztytultu rlftj fh;t. ¿ttr;lt vtka NurXgtytubtk ;uytu yuf n;t. vtDze ctk"e ;ubLþk mLbtl fhJtbtk ytÔGþk nðþk ylu ‘¿ttr;’evf¥ ;hefu ;ublu rchw’ ytvJtbtk ytÔGþk nðþk.

BþkcElt ’mt ytumJtjtubtk NuX fuNJS ltgf ceS yuf bn•JÃËKo «r;Ct n;t. ;uytu vK fåA:e BþkcE ytÔgt n;t. vtka J»tole Wkbhu ;ubKu rv;t øþbtÔgt n;t. rv;tyu vK BþkcEbtk nbtje:e fthrf’eo NY fhe n;e. bt;tyu vK bsqhe fhelu ;ublu WAugto n;t. ðgthct’ Ãþºt GþJtl :;tk fuNJSlu NuX rNJS Ntnlu mtukve ’e"t. vtu;tle Juvthe fwlun:e fuNJS NuX rNJS luKmele vuZelt BþÏg f;ton;to cle dgt n;t. yublt «gtm:e ntukdftukdbtk yu sbtltbtk vuZele M:tvlt fhJtbtk ytJe. rJ¢b mkJ; 1919btk cukf ytuV RÂLzgtle BþkcEbtk M:tvlt fhe. ceò J»tuo RMx RÂLzgt cukfle M:tvlt fhe, sule NtFtytu fjf•tt ylu jkzlbtk vK n;e. yu yhmtbtk Cth;btk ftvzle rbjtultu «thkC :gtu. fuNJS NuX yubtk vK vtA¤ lt hÌtt. htugj rbj, ftujtct rbj, yuju¾ÍtLz[t rbj, VTjurbkd rbj, r«Lm ytuV JuÕm rbj, fumhu rnL’ rbj Jduhule M:tvltbtk ;ubltu BþÏg Vt¤tu n;tu. ;ubKu DKe jebexuz fkvleytu vK M:tve.

yu yhmtbtk BþkcEbtk ’rhgtu Ãþhe sbel mkvt’l fhJtLþk ftb ÃËhòuNbtk atjðþk nðþk. fuNJS NuXu bÍdtkJ juLz yuLz hufjubuNl fwtk.lt luò nuX¤ ’rhgtu ÃËhe ck’h ck"tJJtLþk ftb NY fhtÔGþk. ðgthct’ ;ubKu rVghjuLz yuLz muÕmubuNl fwtk. M:tve. ;ubKu su Ftztu ÃËhtJe ck’h ctkæGþk ;ulu jtuf xtkf ck’hltu Ftztu fnu;tn;t. BþkcElt ÃËJo ;hVlt ck’htu ctk"JtLþk btuxt CtdLþk ftb fuNJS NuXle fkvleyu fGþO nðþk. ;ubKu ¾juh, fltzo, yurÕVLMxl ylu bMS’ ck’h ctk"JtLþk ftb ÃËhwk fhtÔGþk. rJ¢b mkJ; 1929btk BþkcEbtk vtuxo x[Mxle halt :;tk BþkcElt ykd{us dJloh mh mtRBËh rVxm rshtÕþ MJgk fuNJS NuXlu b¤Jt ;ublt Duh dgt n;t. yu «mkdu fuNJS NuXu ’tKt ck’hle RJ Mx[exJt¤t vtu;tlt rlJtmM:tllt ytkdKu:e bMS’ ck’hlt Ãþj Mþ"e dJlohlt MJtd; btxu CÔg NrbgtKtu ck"tÔgtu n;tu.

NuXltu yt schsM; JiCJ òuE ykd{us dJloh vK a¾; :E dgt n;t.

JtxtDtxtu gtuòE ylu c"t s Ftlde ck’htu mhfth nM;f :gtk. yt ftgo btxu fuNJS NuXu ytvujt mnfthle f’hYvu ;ublu ‘srhg; ðþhtle¥ltu RÕftc ytÃgtu n;tu.

ceS ytùgoslf Jt; yu Au fu fuNJS NuX ath DtuztJt¤e cdebtk yJhsJh fh;t. NuXle yt ath DtuztJt¤e cde òu suj vtmu:e vmth :tg ;tu fu’ele Vtkmele mò h’ :E s;e. c{exeN nfqb; vh ytJtu schsM; ;ubltu «CtJ n;tu. yu sbtltbtk ytFt BþkcEbtk cde btºt cu s n;e. yuf dtze fuNJS NuX vtmu ylu ceS dtze mh sbNu’S SSCtug vtmu. yu:e gu Jæþ ytùgole Jt; yu Au fu fuNJS NuXle cde ntkflth atjf yuf ykd{us n;tu ylu ;uLþk ltb ‘mtRm¥ nðþk. ;u Yytc’th ykd{uS nux vnuh;tu. NuX ytNhu CthuFb 300 vtWLzlt n;t ;uble cde vmth :tg ;tu jtuftu xtu¤u J¤elu òuJt WCt hne s;t. vnujtk ;uytu ’tKt ck’h hnu;t vtA¤:e ;uytu lurvyLme htuz vh ck"tJujt lJt ckdju hnuJt dgt n;t.

fuNJS NuXu BþkcElt Ct;còhbtk yu sbtltbtk Yt. 23 nòh Faeolu ¾jtrmf VwJthtu ck"tJe BþkcE Mþ"htElu yvoK fgtuo n;tu ;uLþk W’TDtxl rJ¢b mkJ; 1932btk :Gþk ðgthu ;u JF;lt BþkcElt ykd{us dJloh ÔþzntWm ;:t yluf htò-bnthtò WvÂM:; hÌtt n;t.

BþkcEbtk ytxje «r;»Xt «tÃ; fgto ct’ ;ublt J;l fåA- ftuXthtlu ;uytu fr’ lt ÇËÕgt. ftuXthtbtk NuX nXermkn rsltjgle NijeLþk rsltjg ck"tÔGþk. BþkcE:e fåA- ftuXtht Mþ"e btuxtu mkD ftZTgtu. vtrj;tKtbtk cu xqkftu ylu dtbbtk rJNt¤ "boNt¤tytu ck"tJe. rJ¢b mkJ; 1921btk 7000 rsltjgtule ykaj dåAtr"vr; hímtdh MËrhlt nM;u ykslNjtft :E su siltult WðmJtult Rr;ntmbtk curbmtj Au. fuNJS NuXu mBbu;rNFh ;:t rdhlth ;e:tuolt WØth btxu jFÕËkx ÷Ôg FåGþO. mBbu;rNFhle "bolt: ylu fwkÚþlt:le vt’wftytule ’uheytu vh yublt rNjtjuF Au. rdhlth ;e:oltu ftux vK yubKu ck"tJe ytÃgtu. Mþhsfwkzltu vK WØth fgtuo. gtrºtf ø\nLþk rlbtoK fGþO. BþkcElt Jtjfuµh Ft;ult ;ublt rlJtmM:tlu rNFhck"e rsltjg ck"tÔGþk. Nuºtwkßgle xwkftult rlCtJ btxu yubKu ÃËltbtk rJNt¤ "boNt¤t ck"tJe. fåAlt bnthtò vtmu:e smtÃþht dtb Fhe’e ¿ttr;sltu btxu rlJtmM:tltu- Dhtu ck"tJe ytÃgtk. ytsu vK ftuE’t;t ¿ttr;sltu btxu Dhtu ck"tJe ytvJtLþk ftb fh;t l:e, ;u ftb yuf sbtltbtk fuNJS NuXu fGþO nðþk. ;u dtbbtk rNFhck"e rsltjg vK ck"tJe ytÃGþk. sil "bole «CtJlt btxu mFtJ;tultu ;ubKu "tu" JnuJhtÔgtu n;tu. BþkcElt vtka btuxt NurXgtytubtk ;ubLþk M:tl nðþk.

rJ¢b mkJ; 1941btk ;ubLþk rl"l :Gþk.

yuble MB\r;btk BþkcE BGþrlrmvj ftuvtuohuNlu rakack’h:e VwJtht Mþ"elt hM;tlu ‘NuX fuNJS ltgf htuz¥ ltb ytÃGþk Au.

(Jæþ ytJ;t mtubJthu)

- ’uJuL÷ vxuj

Top