furhgh ntuxjtEl
ytR.yu.yum.le vheûtt btxu ~þk JtaÔþk?

ytE.yu.yum. clJtLþk MJÃl mtfth fhJt btxu ;bthu BþÏgðJu ºtK ftuXt vth fhJt vzNu. rmrJj mrJomeÍle r«jebelhe (r«rjBm) vheûtt, buEl vheûtt (buELm) ylu AuÕju... ELxhÔGË. ‘øþsht; mbtath¥lt Jtaftu btxu NY fhuje yt rJNu»t ~\kFjtbtk ytvlt mbût yt ºtKug ftuXtytu Cu’Jtle ÔGËnhalt hsw fhJtbtk ytJe Au. yt ydtWle fxeytubtk r«rjb ylu buELm Wvhtk; RLxhÔGË btxu fuJe he;u ;igthe fhJe ;ule rJMð\; btrn;e ytvJtbtk ytJe n;e. øþsht;e btægbbtk ftujus Mþ"e CKujt GþJtrbºttu vK Mþ÷Z ÔGËnhalt mt:u yt ægug Mþ"e vntukae Nfu Au.

ytsu Mþ÷Z ÔGËnhalt ;igth fhJtle r’Ntbtk :tuzwk bltubk:l fhe jEu.

rmrJj mrJomeÍ vheûttbtk mV¤;tyu Ôg¾;le RLxurjsLm fu NiûtrKf WvjÂç"ytu mt:u fNe juJt’uJt l:e. ’huf vheûttbtk xtuvmo cl;t GþJtrbºttu yt Mv"toðbf vheûttbtk vtm :E Nf;t l:e. ceS ;hV ’huf vheûttbtk mthtu Mftuh l fhe Nf;t ntug ;uJt rJ¼t:eoytu ytE.yu.yum.btk Qkae buhex Wvh ytJe Nfu Au ! ;bu fnuNtu fu ‘‘yN¾â¥¥ vhkðþ yt yuf nfef; Au. òu rmrJj mrJomeÍLþk ÔgJÂM:; ytgtusl fGþO ntug ;tu ;bu vK mthe buhexbtk ͤfe Nftu Atu. yt vheûttbtk bu¤Juje mV¤;t yu Wbu’Jthle Nije, Jtkal, vØr; ylu ÔGËnhalt Wvh yt"th htFu Au.

’huf Wbu’Jthu vtu;tlt nfthtðbf ylu lfthtðbf vtmtLþk ;xM: BËÕgtkfl fhÔþk òuEyu. ;bu ftuE vheûttbtk ltvtm :tytu y:Jt rl»V¤;t b¤u yu yuÔþk ’NtoJðþk l:e fu ;blu ftkE ytJzðþk l:e yu ’NtoJðþk ;btht lc¤t vtmt «ðgu y¿tt; Atu. y:Jt ;tu yu lc¤t vtmt ’qh fhJtlu c’ju lsh yk’ts fhe hÌtt Atu. òu ;bu ;bthe lc¤tEtu ykdu y¿tt; ntu ;tu ;ublu ’qh fuJe he;u fhe NfNtu ? òu ytJe ÇËjtu JthkJth fh;tk hnuNtu ;tu fXtuh vrh©b A;tk vK mV¤;t ’qh Ctkd;e sKtNu btxu ytJe lc¤tElu Ntu"elu ’qh CdtJtu.

lc¤tEytulu ;thJe juJt btxu ;bthu ytE.yu.yum.le vheûttbtk htFujt mtbtLg yÇgtm ylu JifÂÕvf rJ»tgtult yÇgtm¢blu mkÃËKo Jtkae juJtu vzNu ðgthct’ MxtLzzo ÃþM;f fu dtEzbtk:e Jtkal fhelu lc¤t «fhKtu ytvJt rJ»tgJMðþytulu yjd ;thJ;t òytu. ’huf «fhKlu yu «btKu fuxudhe ytv;t òytu. yt vheûtKlt yk;u ;blu lc¤t vtmtkltu Ïgtj ytJe sNu yu ûtuºt Wvh Jæþ ægtl ytvtu ylu ÔGËntðbf ;igthe fhtu ;tu mnujtE:e mV¤;t b¤e NfNu. mt:tu mt: su rJ»tg Wvh ;bthe n:tuxe ntug ;ulu mtJ lsh yk’ts fhJtlu c’ju yuf JF; ÔgJÂM:; Jtkal fhe jtu.

;igthe ykdult fuxjtkf Bþ’tytu leau Bþsc Au

Gþ.ve.yum.me. îtht cnth vtzujt rmjucmlu chtch Jtkae ;ubtk lc¤tk ;:t mc¤t vtmt Bþsc rJCtsl fhtu ylu ;u Bþsc ;igthe fhtu.

(2) yt he;u ;igth fhuj rmjucm Wvh rlgrb; he;u ægtl htFtu ylu lc¤tE ’qh fhJt mòd;tÃËJof «gíNej hntu.

(3) mbd{ yÇgtm¢bLþk Jtkal ÔgJÂM:; he;u ÃËKo :E òg ;u btxu JtM;J’Neo mbgvºtf cltJtu yu mbgvºtf Bþsc yÇgtmÃËKo :E òg ;uLþk Ftm ægtl htFÔþk.

(4) Jtkal vAe rhrJÍl ylu vheûtt ÃËJolt rhrJÍlle vK òudJtEyu xtEbxucjbtk yJ~g htFòu.

(5) r«rjBm vheûtt nuðþjûte ntug Au, ;ubtk btºt ath rJfÕvtu vife mtat sJtc mtbu rlNtle fhJtle ntug Au. yt:e jFJtLþk ntuðþk l:e. ßgthu buEl vheûttlt JKoltðbf «§vºttubtk jkctK:e ÔgJÂM:; jFtK jFJtLþk ntug Au. yt:e jFJtle «u¾xm vK atÕþ htFJe.

(6) yÇgtm JF;u ægtl Wvh ytJ;t ydðglt BþÆtytu ylu vtuELxmle ltuxTm cltJtu su:e huVhLm btxu Wvgtude :E Nfu.

rmrJj mrJomeÍ suJe yðgk; Mv"toðbf vheûtt btxu ßgthu ;bu Jtkal fhtu ðgthu GþrJrmoxeytule vheûtt fh;t mDl ylu rJrNÐ ntuÔþk òuEyu. ydtWle ~\kFjtytubtk sKtÔGþk Au ;ub ‘rhz´d bxehegj¥ ykdu ;bu ÏËc s mCtl ntuJt òuEyu fthKfu yÇgtm¢b mt:u Mþmkd; ylu «btKÇË; l ntug ;uÔþk Jtkal ;btht ©b, N¾; ylu ltKtkltu ’wÔgog fhtJNu.

nJu ßgthu ;bu JifÂÕvf rJ»tg ;ubs slhj MxzeÍlt vuvhtu ykdult Jtkal mtbd{e vh yuf JF; lsh VuhJe å˾ât Atu ðgthu heJeÍl btxu ytd¤ J"tu ;u vnujtk fE he;u ytd¤ J"Ôþk ;u ykdu ytE.yu.yum. xtuvmo ;hV:e fuxjef xeÃm bu¤Je jEyu.

«:b JF;lt Jtkalbtk Ízv yðgk; "ebe htFJe ylu ÍeKJxÃËJoflt Jtkal vAe ÏËKuFtkahu:e ÃËAtE Nfu ;uJe ctc;tule yjd ltuxTm cltJe htFJe. Jtkal mtbd{ebtk ydðglt sKt;t BþÆtytu leau vuÂLmj:e ykzhjtEl fhJtle yt’; htFtu. ðgthvAelt Jtkalbtk sht mhFe Ízv htFtu ylu ykzhjtEl fhujt BþÆtytu Wvh Ftm ægtl ytvtu. ;bthe vtmu yufXe :guje Jtkal mtbd{ebtk fuxjtkf Ctd ytuAt bnðJlt nNu. ytJt Ctdtu vhðJu ytuAwk ægtl ytve bnðJlt Ctd ;hV Jæþ ægtl ytve Nftg. ;bu fuxÕþk Jtkal fhtu Atu yu ln´ vhkðþ fE he;u Jtkatu Atu ;u J"thu bnðJLþk Au.

;btht lc¤t rJ»tgtulu «t"tLg ytvÔþk Dxu ’tFjt ;hefu ;bu ce.yu. (Er;ntm) fu mtgLmlt rJ¼t:eo Atu ;tu ;btht vfz "htJ;t rJ»tg Wvhtk;lt yLg rJ»tgtule gt’e cltJe lc¤t rJ»tg Ntu"e ftZtu ylu Jtkalbtk ;ulu Drl»X;t:e mbtJe jtu. slhj MxzeÍlt vuvhbtk mBþ÷ suxje btrn;ebtk:e ¾âthuf yuf xevt Wvh ÃËAJtbtk ytJðþk ntug Au. yt:e mbd{ BþÆt vh ægtl ytuAwk ytv;t ;ule yk’hle vuxt btrn;e vh rJNu»t ægtl ytvÔþk Dxu. W’tnhK ;hefu... ’uNle Fu;vu’tNbtk Ô\rØ :E ntug vK ;ubtk fgt fthKmh atuFtlt Wðvt’lbtk ylufdKtu J"thtu :gtu Au ;u òKe juÔþk òuEyu.

r«rjb vheûtt ‘‘yuzbeleMx[uNl xuMx¥¥ ntuJt:e Wbu’Jthtult rJNt¤ mBË’tgbtk:e buEl btxu sqs rJ¼t:eoytu vmk’ fhJtltu ntug Au. yn´ rl»V¤;tLþk «btK Jæþ Qkåþk ntug Au. ;bu rJ»tgLþk dbu ;uxÕþk ¿ttl "htJ;t ntu vhkðþ bgtor’; mbgbtk bÕxevj atuEm «fthlt «§tult sJtc ytvJtle ntuE rJrNÐ ;igthe btkde ju Au. yt btxu ;bu ‘btuzuj vuvh¥ bu¤Je mtuÕJ fhJtLþk htFe ;uxÕþk ;btht Vtg’tbtk Au. ydtW sKtÔGþk Au ;ub ytJt vuvhtu ylu ÇË;ft¤btk ÃËAtgujt «§vºttu òKe;t «ftNø\ntu cnth vtzu Au. ykd{uSbtk ftuÂBvxeNl buduÍeltubtk ;ublt mhltbt òuElu Je.ve.ve. îtht bkdtJe Nftg xqkfbtk bÕxevj atuEm «§tu vh ;bthe vfz ytJJe sYhe Au.

yÇgtm¢ble Jtkal mtbd{eLþk JthkJth ÃþlhtJ;ol fhÔþk sYhe Au. Ftm fhelu òu ;bu vnujeJth yt vheûttbtk cuXt ntu ðgthu rmrJj mrJomeÍbtk cumltht yLg rJ¼t:eoytu mt:u cumelu «§tu nj fhJtLþk fhkx yVumole aato fhJtLþk htFÔþk òuEyu. slhj MxzeÍlt vuvhbtk suxÕþk Jtkatu ;ult fh;t aatoytu îtht Jæþ òKJt ylu NeFJt b¤Nu J¤e yLg Wbu’Jthtule ;igthe òuElu ;bu vK mDl ;igthe btxu «uhtgbtl :Ntu.

vheûttle ;theF sub sub lSf ytJ;e òg Au ;ub ;ub ;btht mbgltu cdtz l :tg ylu mV¤ :Jtle ÔGËnhalt yu¤u l òg ;ultu Ïgtj htFòu. ÃþlhtJ;ol ;ltJBþ¾; Jt;tJhKbtk :tg ;u yðgk; sYhe Au. yDht sKt;t rJ»tgbtk Mlt;f fûttlt ÃþM;ftubtk yxJtgt Jdh ntgh mufLzhe (NCERT) fûttlt ÃþM;ftu îtht vtgtLþk ¿ttl bu¤Ôgt vAe s ytd¤ J"tu r«jebbtk nkbuNt vgtLþk ¿ttl s aftmJtbtk ytJu Au. y:oNtMºt btxu Jmr;, cufthe, vkaJ»teog gtusltytu, Wðvt’l Szeve suJt ytkfztytule ÔgJÂM:; ltux cltJelu JthkJth heJeÍl fhJtLþk htFtu. mtk«; «Jtntu btxu vheûtt ydtWlt yuf J»tolt MxtLzzo ftuÂBvxeNl buduÍeltu Jtkae sJt. AuÕjt r’Jmtubtk ydtW Jtkauje mtbd{ebtk:e yLzhjtEl fhujt Jt¾âtu ytðbmt; fhe juJt òuEyu.

r«jeb vheûttlt ydtWlt vuvhtu vh:e Ïgtj ytJNu fu ;ubtk rmkdj rmju¾Nl bÂÕxvj rmju¾Nl, burakd (òuzftk) yumNol - rhÍl´d, rmfJLm «fthlt «§tu ÃËAt;t ntug Au. ;bthe vtmu «§tult sJtc ntug vhkðþ «§ ÃËAJtle MxtEj:e ;bu øËkaJtE òJ ylu Ftuxtu sJtc ‘xef¥ fhe ’tu ;ule ÃËhuÃËhe N¾â;t ntug Au. yt:e «§tu ÃËAJtle MxtEj ylu «fthtu Wvh vfz sbtJe ’tu ðgth vAe ;bthe ylu mV¤;tle ytzu ftuE yk;htg ytJe Nfu.

ELxhÔGËbtk mV¤;tle atJe

ytE.yu.yum. suJe yrFj Cth;eg muJtlt yr"fthe cllth GþJtl ytf»tof «r;Ctltu MJtbe ntuJtu òuEyu yu ÃËJoNh; Au. ytf»tof «r;Ct btºt ctÌt ’uFtJ, vnuhJuN ylu ctujJtle Axt Wvh:e rJfmtJe Nftg Au ;uÔþk btlÔþk ÇËjChuÕþk Au. ;bu ftuE rbx´d fu murblthbtk Ctd jtu ðgthu ;bu vatJuÕþk ¿ttl, ;ÚgtuLþk rJ¹ju»tK fhJtle f¤t ylu hswyt;le f¤t rlKtogf mtrc; :tg Au. Ôg¾;d; Bþjtft; (ELxhÔGË)le ctc;btk vK ytÔþk s fne Nftg. su GþJtl fu GþJ;e ELxhÔGË julthu ÃËAujt «§tu ftuEvK Watx fu vhuNtle Jdh ;fomkd; he;u sJtc ytve Nfu ðgthu mV¤ rlJze Nfu Au. vzAk’ fu òshbtl Ôg¾;ðJ ylu MËxçËx XXtJelu AKtJx fhelu sJtc hsw l fhe Nftu ;tu ;ule mV¤;tle ;ftu yðgk; Dxe òg Au.

J¤e ELxhÔGËlt btfom ;bthe buhex l¬e fhJtbtk mntgYv mtrc; :;t ntuJt:e ;ulu ægtlbtk htFe ;igthe fhJe Dxu. jurF; vheûttbtk 50 xft btfom jtJJt ’tk;u vmeltu ytJe òg Au. vhkðþ ELxhÔGËbtk 80 xft fu Jæþ btfom jtJlth Wbu’Jth f’ta burhx jeMxbtk ytd¤ lef¤e òg ;tu ‘‘«tuvh ytE.yu.yum.¥¥ b¤Jtle N¾â;tytu J"e òg Au. ;’TWvhtk; jurF; «§vºttu fh;tk ELxhÔGËle ;igthebtk mtbtLg he;u ytuAe bnul; fhJe vzu Au. òu fu buEl vheûtt vtm fhlthlu bnul; fhJt ykdu «tuðmtnl ytvJtle sYh vzu ln´ yt:e òu ELxhÔGËbtk ͤn¤;e mV¤;t bu¤JJtbtk ytJu ;tu ;btÁk ltb «:b 200 mV¤ Wbu’Jthtule gt’ebtk òuE Nftu.

buEl vheûttLþk vrhKtb btaolt AuÕjt yXJtrzgtbtk ytJe òg Au ylu ELxhÔGËle ;theFtu 15be yur«j:e NY :E s;e ntug Au yuxju buElLþk rhÍÕx cnth vtzât vAe ELxhÔGþle ;igthe fhJtLþk vtu»ttg ln´. ytbug ;u yt fxthbtk ;blu ydtW:e ;igthe fhJtLþk JthkJth sKtJJtbtk ytJu Au vAe ;u buEl vheûtt ntug fu vAe ELxhÔGË. ELxhÔGËlu ægtlbtk htFelu ;bu ;igthe fhe Nftu Atu. ELxhÔGËle ;igthe ;btht Ôg¾;ðJ rJftmbtk b’’Yv mtrc; :Nu.

ELxhÔGËbtk mthtu ’uFtJ fhJt btxu ;btht rJ»tgtuLþk ¿ttl mkÃËKo ntuÔþk yu ÃËJoNh; Au. vhkðþ òu ;bu buEl vheûtt JxtJelu ytd¤ lef¤e Nft;t ntu ;tu ELxhÔGË btxu rJ»tgle yjtg’e ;igthe sYhe l:e. ytE.yu.yum.ltu ELxhÔGË ;bu yðgth Mþ"ebtk ytvuj ELxhÔGË:e yuf’b rCLl nNu. Gþ.ve.yum.me.lt ctuzo îtht juJtltht ELxhÔGËbtk rJîtl rJ»tg rl»Kt; rNûtKrJ’tu ylu JneJxfthtule vulj ntug Au. ;uytu ;btht J;l:e btkzelu NtuFlt rJ»tgtu ykdu «§tule Íze JhmtJu Au. rmrJj mrJomlt ELxhÔGËbtk ;btht rJathtule yrCÔg¾; mh¤;t:e fhe Nftu yu D½þk bn•JLþk Au. ;bu ykd{uS rnL’e fu ;bthe btð\Ct»ttbtk vK sJtctu ytve Nftu Atu vhkðþ ykd{uS fu rnL’ebtk sJtc ytve Nftu ;tu mthwk.

òu ;bu btð\Ct»ttbtk sJtctu ytvJtlt ntu ;tu ;bthu ydtW:e òK fhJe vzu Au ;u Ct»ttlt rl»Kt;tulu vK ELxhÔGËbtk ctuzobtk mt:u htFJtbtk ytJu Au. ;uytu ;btht W•thltu ykd{uSbtk ;hswbtu fhelu ctuzolt auhbullu sKtJu Au. øþsht;lt DKt rJ¼t:eoytuyu øþsht;ebtk ELxhÔGË ytvujt Au. ytsu ;uytu ytE.yu.yum. yr"fthe clelu rJrJ" htßgtubtk ftb fhe hÌtt Au.

ytE.yu.yum.lt JifÂÕvf rJ»tgtule AKtJx slhj MxzeÍlt rJ»tgtu

(1) htßgNtMºt & Er;ntmlt rJ»tgle btVf yt rJ»tgbtk bgtor’; Jtkal ntuJt:e ;igthebtk Bþ~fuje vzu ;ub l:e. ytb A;tk vK ltltu rJ»tg ntuJt:e ;ule ltuxTm cltJJtltu «gí fhNtu. ;tu Mþk’h ;igthe :E NfNu. ‘‘RÂLzgl vturjrx¾m¥¥ btk BþÏgðJu leault BþÆtytulu ytJhe juJtbtk ytJu Au. mkm’ ylu ;ule ftg’tu DzJtle ftgoher;, JneJx;kºt vh mkm’ltu ykfwN, ck"thKeg Mþ"tht, åËkxKe vka, me.yu.S.Gþ.ve.yum.me.le rlb½þkftu ylu ;ult ftgtuo, ck"thKlt rJrN»t ytrxofj 370, 352, 356 rJ. fuL÷ htßglt mkck"tu, BˤÇË; n¬tu ylu btdo’Nof rmØtk;tu, ht»x[eg yuf;t vrh»t’, yLþMËra; òr;-slòr;ytu btxuLþk vka, ht»x[vr; ylu Jzt«"tl, vkatg;e hts ’uNle vût ÔgJM:t rJduhu...

su J»to ’uNbtk ftuE htsfeg cltJtu cLgt ntug ;ulu jd;tk «§tu ÃËAJtltu sqltu rNhM;tu Atu. ’t.;. yt J»tuo ;trbjltzwbtk sgjrj;tlu mhfth haJtLþk ytbkºtK ytvJtltu dJlohlu rlKog, vtuxtu ftg’tltu Fhztu Jduhu rJ»tgtu Wvh «§tu ytJe Nfu. Wvh ’NtoJujt xturvfle gt’e ÃËKo l:e. ck"thK ykduLþk MxtLzzo ÃþM;f ;bthu JmtJÔþk hÌtwk. ‘RLx[tuz¾Nl xw RÂLzgl ftuLmxexâqNl¥ yu ltbLþk ’wdto’tm ctMþLþk ÃþM;f sYh JtkaNtu. htsfeg cltJtu ykdult vuvh frxkøÍ htFelu ;ulu ck"thKeg òudJtE mt:u mhFtJtlu ltuxTm ;igth :E Nfu.

(2) y:oNtMºt ylu ÇËdtu¤ & yt xturvf yDhtu sYh Au vhkðþ vØr;le ;igthe mt:u mV¤;t bu¤Je Nftg Au. y:o;kºt ykdule rJd;tu mtbtLg ¿ttl btxu yufXe fhJe sYhe ntug Au. y:oNtMºt ylu ftubmolt rJ¼t:eoytu btxu yt ftgo D½þk mnuÕþk Au. ‘gtuslt¥ ylu ‘fwYûtuºt¥ suJt mhfthlt «ftNltubtk mbgtk;hu Cth;eg y:o;kºtlu jd;tk btrn;e«’ juFtu «ftrN; :;tk ntug Au. NCERT Lþk Cth;le ÇËdtu¤Lþk ÃþM;f yðgth Mþ"ebtk ;bu JmtJe jeæþk nNu.

fuL÷ mhfth îtht ’h J»tuo ÃËJuo ytr:of mJuoûtK cnth vtzJtbtk ytJ;tk ntug Au. ;u btrn;e Ft;u yuf RLVbuoNl çGþhtubtk:e b¤e Nfu Au, ;ubtk «ftrN; :;e Cth;eg y:o;kºt mkckr"; rJd;tu ytE.yu.yum.le vheûttle ;igthe btxu DKe Wvgtude leJzu Au. yt Wvhtk; ;bu leault rJ»tgtu vh òKfthe "htJ;tk ntu ;u EåAleg Au. yti¼turdf ler;, CtJJ"thtu, YrvgtLþk yJBËÕgl, ft¤wk lt½þk, rJµ cukf ;ubs ytk;hht»x[eg Bþ÷t ftu»tltk r"htK nrhgt¤e ¢tÂL;, NnuhefhK, ònuh rJ;hK ÔgJM:t.

ÇËdtu¤btk mtbtLg;& yt rJ»tgtu ytJhe juJtbtk ytJu Au. sbel, f]r»t NtfCtS, vgtoJhK, l’eytu, Jhmt’, vtf ÔgJM:t rJrNÐ Fu;e suJe fu MþFe Fu;e, xvf rmkatR, EÍhtgjle væ"r;ytu, hKtu, mBþ÷tu, fw’h;e ytV;tu, JlefhK, skdje v~þytult mkhûtK, rmkatR, bðMgtu¼tud, rJftmlt «§u rJ.

(7) rJ¿ttl xufltujtuS &- rJ¿ttlltk Mlt;ftu btxu yt htufrzgtu rJ»tg Au. yn´ ’uNlt rJftmbtk rJ¿ttl ylu xufltujtuSltu Vt¤tu... suJt rJ»tg ÃËAt;tk ntug Au. r«jebbtk mtbtLg rJ¿ttl ylu curÍf ctc;tu ytJhe juJtbtk ytJu Au. ßgthu yn´ rJ¿ttl ylu xufltujtuSlt Wvgtudbtk (Application) jd;e ctc;tu vh Cth BËfJtbtk ytJu Au.

1998btk ÃËAtgujt cu «§tu sKtÔþk ;tu (1) Cth;btk rJ¿ttlltu BGËrÍgbltu rJftm sKtJtu ylu jtuftubtk rJ¿ttl ykdu òø\r; ;ubs Ji¿ttrlf rJCtdlu rJfmtJJtbtk ;ubltu Vt¤tu ~þk Au? (2) ELxud{uxuz vuMx fLx[tuj bulusbuLx ~þk Au? Cth;btk ;u fgt ;c¬u Au. 1990btk ytuÍtul ytJhK ykdultu «§ ÃËAtgtu n;tu. ytb yt rJCtdbtk yJftN rJ¿ttl, mtBþ÷e rJ¿ttl, ctgtuxufltujtuS, «’q»tK, ftuBÃGþxh ylu ;ult Wvgtud mkhûtKbtk xufltujtuS Cth;le Ji¿ttrlf mkM:tytu rJduhu rJ»tgtu vh ;bthwk ¿ttl aftmJtbtk ytJu Au. yt:e rJ¿ttl ylu xufltujtuSbtk ;bu ytdJtu hm jtu ;u EåAleg Au. fuxjefJth rJ¿ttllt Mlt;ftu vK ytvKt ’uNbtk xufltujtuS fgt M;hu rJfme hne Au ;u ctc;:e yòK ntug Au.

(4) ytkfztNtMºt J¤e vtAtu yuf htufrzgtu rJ»tg ;btht btxu Wvjç" Au. nJu ;tu ftu»tobtk rJ¼t:eoytulu ytkfztNtMºt rJd;Jth CKtJJtbtk ytJu Au. ftuBvexeNl budurÍlltu (ykd{uSbtk) ytkfztfeg fmtuxeytu btuxt «btKbtk ytve ntug Au. ;ule «ufxem fhJt:e rJ»tgltu vtgtu bsçË; clNu. NCERT fu ;bthwk 12bt "tuhKLþk rJ»tgLþk ÃþM;f vK Wvgtude leJzNu.

ytkfztNtMºtbtk ;bu fuxje «urfxm fhe Au ;ult Wvh ;bthe mV¤;tltu yt"th Au. J¤e ;ubtk ytuAtu mbg jtd;tu ntuJt:e yLg rJ»tglt «§tu vh ;bu Jæþ mbg Vt¤Je Nftu Atu. ytR.yu.yu. xtuvhbtklt Fk"thu sKtÔGþk Au fu òu ytkfztNtMºt suJt xturvflt «§tultu sJtc vnujt jFe jRyu ;tu AuÕju yLg jtkct rJ»tgtu btxu mbg cau ln´ ;tu mtbtLg he;u buRllt slhj MxzeÍlt vuvhtubtk D½þk jFJtLþk hne sðþk ntug Au.

(¢bN&)

Top