yÕvrJhtb

fxtufxe ct’ htsfeg ÂM:r; dkCeh& Cth; btxu rak;tltu rJ»tg
cdzujtu ’uN< ctkøjt’uN

yk’tsu 15 fhtuzle JM;e "htJ;t ctkøjt’uNbtk yz"tu-yz" jtuftu dhece huFtle leau mcze hÌtt Au. ;uble dhectEltu jtC yj-ftg’t suJt ºttmJt’e mkdXltu WXtJe hÌtt Au. yburhftlt zh:e yVDtrlM;tlbtk:e Ctdujt ºttmJt’eytu vife fuxjtf vtrfM;tlbtk AwvtE dgt n;t< ;tu fuxjtf ctkøjt’uNbtk lÔþk muLxh QÇþk fhJtbtk mV¤ hÌtt n;t. ßgtk dhectE Au< ðgtk Jæþ "bo ÍLþl ntug Au ylu ßgtk "boÍLËl ntug Au ðgtk ºttmJt’e mkdXltu rcjtzelt xtuvle sub Vqxe lef¤;t ntug Au.

ctkøjt’uN ºttmJt’eytu btxu blbtle «Ô\r•tytu fhJt btxuLþk muLxh Au. yn´:e ;uytu Cth;eg mhn’btk ÎËme Nfu Au< btytuJt’e mkdXltu mt:u b¤elu yufceòlt luxJfoltu Wvgtud fhe ºttmJt’e «Ô\r•t ajtJu Au.

dE 11 òLGþytheyu ctkøjt’uNbtk fxtufxe ònuh fhtE yuxju htsfeg ÂM:r; Jæþ W~fuhKeslf cle Au. dE 29 ytu¾xtuchu «BþF Eytsw’el yunb’u vtu;tle ò;lu fuhxufh «BþF ;hefu rlbelu ònuht; fhe n;e fu 90 r’Jmbtk ;u mtbtLg åËkxKe ytvNu. yJtbe jed ylu ;ult xufu’th vûttu yt mbg ’hBgtl bu’tlbtk ytJe dgt n;t. athuctsw ck", ;tuzVtuz ylu rnkmtathbtk 35 jtuftuyu òl øþbtÔgt A;tk fuhxufh «BþF ftuE vdjtk jE N¾ât lntu;t. yJtbe jedltu W~fuhtx mtatu n;tu. jtuftu ;ublu xuftu ytv;t n;t. 3 òLGþytheyu yJtbe jedu åËkxKe crn»fthle ònuht; fhe n;e. vrhÂM:r; dkCeh cl;t fuhxufh «BþFu åËkxKeytu h’ fhe ylu fxtufxe ònuh fhe ’e"e n;e.

yJtbe jed ylu ctkøjt’uN luNlj vtxeo cklu m•tt fcsu fhJt 1990:e Fukat-Fukae fhu Au. sult fthKu yÂM:h ctkøjt’uN fhtuztu Yrvgtltu rcÍlum øþbtJe hÌtwk Au. dgt ~þ¢Jthu ctkøjt’uNlt muLx[j cuLflt ÇË;ÃËJo dJloh VfYÆel yunb’lu Jadt¤tle mhfthlt Jzt ;hefu ònuh fhtgt n;t. VfYÆel Jnuje ;fu åËkxKe fhtJNu ylu yuft’ yXJtrzgtbtk vtu;tle xeb ònuh fhJtlt Au.

ctkøjt’uNle mti:e btuxe Bþmec; yu Au fu J»ttuo:e ;u cu brnjt lu;tytu Jåau VmtguÕþk Au. yt cklu brnjt lu;tytu jtdKelt btu ò vh cumelu m•ttM:tlu ytJe n;e ylu nJu ;ublt rmJtglt ftuE lu;tlu søgt ytvJt ;uytu ;igth l:e. yt cu brnjt lu;t yuxju NuF nmelt Jtsu’ ylu Ftje’t Íegt. ctkøjt’uNlt M:tvf «BþF NuF BþScth hnubtlle mti:e btuxe Ãþºte NuF nmelt ylu 1981lt «BþF Íegt-Wh-hnubtlle vðle Ftje’t Íegt Jåau hbt;e htsfeg hb;tubtk ctkøjt’uN vemtE hÌttu Au. NuF BþSch ylu Íegt-Wh-hnubtlle nðgt :E n;e ylu nðgtlt vdju QCt :gujt jtdKelt btuò vh mJth :E yt cklu cudbtu m•ttM:tlu cume dE n;e. cklu JrnJxbtk rl»V¤ dguje Au. cklult JrnJx ’hBgtl ctkøjt’uNltu JrnJx mtJ Ftzu dgtu n;tu. ntjbtk ctkøjt’uNlu mti:e Jæþ C{Ðtathe ’uN ;hefu dKJtbtk ytJu Au. ctkøjt’uN luNltjeMx vtxeo (BNP) ylu yJtbe jed cklu BþÏg htsfeg vûttu mt:u yLg Zdjtck" ltlt htsfeg vûttu òuztgujt Au. ;tsu;hbtk ctkøjt’uNbtk åËkxKelt Jrn»fthbtk 17 ltlt htsfeg vûttu vK òuztgt n;t.

su ltlt htsfeg vûttu Au yu yuf gt ceS he;u YrZåþM;tult JaoMJJt¤t Au. YrZåþM;tu yuxju fèhvk:eytu ylu fèhvk:eytulu ºttmJt’eytu mt:u CtEathtu ntug Au. ytb yt ltlt htsfeg vûttu ºttmJt’eytule Bþêebtk Au. ßgthu vK ctkøjt’uNbtk m•tt hatNu ðgthu ;u ltlt vûttu mt:u òuztguje mhfth nNu. ytb ºttmJt’eytulu ctkøjt’uNbtk htsfeg mnthtu b¤e dgtu Au.

yn´ gt’ htFÔþk sYhe Au fu ctkøjt’uN yuxju c¤Jtu< «r;c¤Jtu< rnkmtath ylu htsfeg yÂM:h;t. cu «BþFtulu yt ’uNbtk hnukme lFtgt Au. ctkøjt’uNlt rnhtu ylu M:tvf NuF BþSch hnubtlu 1972btk m•ttlt M˺ttu mkCtégt vAe 1974btk ;ubKu yufvûteg m•ttle ònuht; fhe n;e. 1975btk ;uble nðgt fhtE n;e. yuJe s he;u ctkøjt’utN luNltjeMx vtxeolt Jzt ylu ’uNlt «BþF Íegt-Wh-hnubtlle vK 1981btk nðgt fhtE n;e.

ytsle ÂM:r; ;tu m•ttJt¤tytult ftçþ cnthle Au. htsfeg vûttu yufceò vh ytûtuvtu fhe hÌtt Au. fxtufxelt fthKu mbtath btægbtu vh c{uf bthe ’uJtE Au. yuf ;hV htsfeg yÂM:h;t Au< ;tu ceS ;hV ºttmJt’e sq:tu ;ublt mkdXltulu ctkøjt’uNbtk bsçË; cltJJt «gtm fhe hÌtt Au.

yuf ;hV< vtrfM;tl ylu ceS ;hV ctkøjt’uN. Cth;lt cklu vtztuNeytu ºttmJt’eytult c{ez´d muLxh Au. yt cklu ’uNtu ytk;hrJd{n ;hV ytd¤ J"e hÌtt Au. cklu ’uNtu åËkxKele ythu QCt Au. yt cklu ’uNtubtk YrZåþM;tuLþk vz’t vtA¤ hts atju Au. cklu ’uNtu Cth;Lþk Ft;t òg Au ylu Ftu’;t òg Au. ctkøJt’uNlu QCtu fhJtbtk ;tu Cth;lt yuf-yuf ltdrhfu me"tu xu¾m åËfÔgtu Au. ytsu yu s ctkøjt’uN Cth; mtbu ytkF ftZelu Jt; fhu Au.

Cth;u ßgthu ctkøjt’uNbtk ºttmJt’e y¨tle Jt; fhe ðgthu ;ule ònuhbtk Xufze WztztE n;e vAe, Cth;u ºttmJt’e y¨tytult mhltbtk ytÃgt ðgthu vK ctkøjt’uNlt m•ttJt¤tytuyu "hth lligtu C½gtu n;tu. òu fu ºttmJt’e mkdXltuyu ;u ’hBgtl ;btb rsÕjtytubtk yuf s mbgu ©uKecØ 160 ctukc "ztft fhelu vtu;tle ntsheltu vrhag ytv;tk s ctkøjt’uNlt m•ttJ¤tytu åËv :E dgt n;t.

fxtufxe ’hBgtl yLg ’uNtubtk ntug Au yub mbtath btægbtu vh fzf òÃ;tu Au. j~fhlt mirlftu hts"tlebtk òuJt b¤u Au. «tEJux xeJe auljtu ;btb mbtathtu mhfth nM;flt ctkøjt’uN xurjJeÍl LGËÍ îtht ytvJt vzu Au.

ctkøjt’uNlt m•ttJt¤tytu EåAu ;tu fxtufxe ’hBgtl ºttmJt’e mkdXltultu mVtgtu fhe Nfu yub Au< vhkðþ Jadt¤tlt m•tt"eNtu fnu Au fu ybthwk ftb åËkxKeytu fhtJJtLþk Au, ylu lJe mhfthle halt fhJtLþk Au. ßgtk fxtufxe j’tg Au ðgtk JrnJxfthtu vtmu øþkztytu ylu yk"theytjb vh ºttxfJtle ÃþhuÃþhe m•tt ntug Au. ctkøjt’uN vtmu ytJuje yt MþJKo;f yuxjt btxu celWvgtude clJtle Au fu ;ublt fuhxufh yuf y:oNtMºte Au, su ctkøjt’uNle ðËxuje Eftultubebtk f’ta lJtu òl Vqkfe NfNu vK ºttmJt’e mkdXltulu ;tu ytkd¤e yztzJtle rnkb; vK ln´ fhu !!

2006lt ltucj Ntkr; ÃþhMfth bu¤Jlth btunBb’ GþLþm ctkøjt’uNlt Au. ;ublu fuh-xufh clJt btxule ytuVh fhtE n;e. ctkøjt’uNlt jtuftu btxu fxtufxe htn; jtJlthe Au. cu BþÏg htsfeg vûttu Jåaule nwkmt-ðþkme:e jtuftu fkxtégt Au.

ctkøjt’uNLþk ytsLþk raºt fxtufxeCGþO Au. y:oNtMºte yuJt ztp. VfYÆellt Nv: mbthtunbtk Ftje’t Íegt ylu ;ublt mt:e vûttult ytÔgt. fuhxufh ;hefule xebbtk ;uytu ftulu mbtJNu ;u ykdu rJJt’ ahbmebtyu Au. ztp. VfYÆel htsfthKe l:e. ctkøjt’uNlt htsfeg vûttu ;ublu nuhtl-vhuNtl fhe ltFJtlt Au. ctkøjt’uNlt jtuftu yub btlu Au fu ltul-vtujexefj vmoltjexe Ntkr; jtJe NfNu vhkðþ ;ublu yu vK Fch Au fu cu cudbtu ftuElug xfJt ’u ;ub l:e.

vz’t vtA¤ ºttmJt’e mkdXltu vK mr¢g Au. ;u jtuftu ctkøjt’uNbtk yhtsf;t EåAu Au, ctkøjt’uN ztbtztu¤ clu ;tu s yt jtuftult CtJ ytJu yub Au. ctkøjt’uNle yz"tuyz" «ò dhecehuFt leau SJu Au ðgthu yt ºttmJt’e mkdXltu dhectulu ylu ;uble Wd;e vuZelu vtu;tle ;hV Jt¤Jt «gtmtu fhu Au. ctøjt’uNlt DKtk dtbtuLþk ;trjctlefhK :E å˾âwk Au. ðgtk YrZåþM;tu blVtJu yuJt V;Jt cnth vtzu Au.

yVDtrlM;tlbtk ;trjctltu yt s he;u "ebu "ebu ÎËMgt n;t ylu ðgthct’ ðgtkle mkMf]r; ylu mbts ÔgJM:t vh fcòu bu¤Je je"tu n;tu. ctkøjt’uNbtk ntjbtk m•tt"eNtu yxJtgujtk Au, fxtufxe DKe rJd;tulu AwvtJe htFNu. ctkøjt’uNbtk jtufNtne Zcu åËkxKe :Nu ylu lJt Jzt«"tl ytJNu ;tu vK ðgtk Ntkr; M:vtJtle l:e fub fu m•tt btxu FukatFukae yn´ ctkøjt’uNle M:tvlt :E ðgth:e atje ytJu Au.

FhuFh< ctkøjt’uN yu yuf cdzujtu ’uN Au< Cth; btxu ;u «tucjub vtztuNe Au, ;u j~fhlu nJtju sE hÌttu Au.