fCe fCe

vtrfM;tllt jtntuhbtk ‘sil Mx[ex¥ vK n;e

vnujt ytumJtjtuyu BþkcE ck’h vh nbtje fhe vtA¤:e yz"t BþkcElt btrjf :E dgt

ytumJtj ©u»Xe - 9

CtbtNt.

Er;ntmbtk yt ltb yðgk; òKeðþk Au. ;ubltu sLb rJ¢b mkJ; 1604btk :gtu n;tu. yu mbgu htKt W’grmknlt Ãþºt «;tv ylu Ctbt Ntn Jåau ’tuM;e n;e. htKt W’grmknlt B\ðGþ ct’ «;tvlu rmkntml vh cumtzJtbtk CtbtNtyu bnðJÃËKo htuj y’t fgtuo n;tu. yuJtbtk nÕ’eDtxeLþk GþØ :Gþk. btudjtu mtbu jz;tk jz;tk bnthtKt «;tv Dtgj :gt. yu vAe bnthtKt «;tvu Atvtbth GþØ NY fGþO vhkðþ htßgLþk Ntml fhJt CtbtNtlu «"tl cltÔgt n;t. ’m J»to Mþ"e htKt «;tv MJt"el;t btxu jz;t hÌtt. cejtzele htuxe jE sJtlt ÷~g:e ;uytu ÷Je; :E dgt n;t. buJtz Atuzelu rmk" atÕgt sJtle ;igthe fh;t n;t ðgthu bkºte CtbtNtyu vtu;tlt SJlle ;btb rbÕf;-÷Ôg htKt «;tvlt ahKu "he ’e"t n;tk. CtbtNtyu htKt «;tvlu ytvuÕþk ÷Ôg yuxÕþk cæþk nðþk fu 25 nòh mirlftulu 12 J»to Mþ"e leCtJJt btxu vgtoÃ; nðþk. CtbtNtlt yt "lle b’’:e htKt «;tvu rJFhtguje N¾; yufºt fhe ylu ra;tuzlu ct’ fh;tk ceswk cæþk htßg Ãþl& «tÃ; fGþO nðþk.

ytJt Ctbt Ntn ytumJtj sil n;t.

ytumJtj ©u»Xeytubtk yuf ltb òdt NtnLþk Au

òdt Ntn ytCt ldheltu hnuJtme n;tu. rJ¢b mkJ; 222btk ;uKu sil mkD ftZe ;e:tuole gtºtt fhe n;e. yu mkDbtk yluf htò-bnthtòytu, ftuxât"eN ;ubs mtæþ-mk;tu vK mtbuj :gtk n;tk. ;uKu vtu;tle Ïgtr; yLþmth yluflu ’tl-’rûtKt ’e"tk n;tk. ’tl-’rûtKtbtk yuf jtF dtg, yuf jtF Dtuzt, 700 bK mtuLþk, nòh btu;ele bt¤tytu ;ubs yvth atk’eLþk ’tl ytv;tk ;u mkDvr; ;hefu Ïgtr; vtBgtu n;tu. ;u ‘‘ytumJtj-ÇËvtjt¥¥ ;hefu vK òKe;tu Au.

Cth;eg Er;ntmbtk siltulu Bþmjbtltult yt¢bK:e M:¤tk;h fhÔþk vzâwk. vtje:e ytJujt siltu vÕjeJtj, yturmgt:e ytJujt jtuftu ytumJtj, Fkzujt:e ytJujt jtuftu FkzujJtj, yd{tunt:e ytJujt jtuftu yd{Jtj ylu vtuhJt:e ytJujt jtuftu vtuhJtj fnuJtgt. ©ebtj:e ytJujt jtuftu ©ebt¤e ;hefu òKe;t Au.

J»ttuo vnujtk sgÃþh rsÕjtlt Fkzujtldhlt htò Fzdjmullt Ãþºt MþòKrmkn btnuµhe òr;lt yt¼ÃþY»t dKtg Au. MþòKrmkn 72 WbhtJ mrn; ytFux FujJt lefégt n;t. btdobtk c{tñKtu ;:t }r»tytulu g¿tbtk v~þcje ytv;tk òuE ;uytu ¢tu"e; :E dgt. øþMmtbtk ;ubKu g¿tlu lÐ fhe ’e"tu. c{tñKtuyu ¢tu"btk Ntv ytÃgtu. c"t vÚ:h cle dgt. yt mtkC¤;tk s htòlt «tKvkFuYk Wze dgt. vhkðþ MþòKrmknle víe rJ’w»te n;e. ;uKu c{tñKtule ûtbt gtae. c{tñKtuyu GþJhts ylu ;ult mt:eytule Bþ¾; btxu NeJle Wvtmlt fhJt fÌtwk. GþJhtsmeyu ;v fhe vt»ttK :E dgujt GþJhts ylu ;ult mt:eytulu Vhe SJ;t fgto. CdJtl bnuNle f]vt:e ÃþlseoJl béGþk ntuE ;u c"t bnuµhe fnuJtgt. ;ubKu NMºttultu ðgtd fhe Ji~gflu yvltÔgtk ylu mnw JrKf cle dgt.

yuJe s he;u rnMmth:e jdCd 22 rfjtubexh ’qh yd{tunt ltbu dtb Au. E.m. ÃËJuo 200 J»tolt mbgle Jt; Au. yn´ yd{ ltbltu htò hts fh;tu n;tu. d{ef Er;ntmfthtu Bþsc rmfk’h ßgthu Cth;:e ;ult J;l vtAtu Vhe hÌttu n;tu ðgthu btdobtk ‘‘ydÕjmtuE¥¥ dKle mult mt:u ;uKu GþØ fGþO. rmfk’h vtmu DKwk btuxwk miLg ntuE ;uKu rJsg bu¤Ôgtu. ydÕjmtuE dKle 20 nòhle ytct’e "htJ;t ldhlt jtuftuyu MJkg Dhtubtk ytd jdtJe ’e"e. Mºteytu vtu;tltk ct¤ftu mt:u MJgk ra;tbtk fq’e vze, su:e rmfk’hlt mirlftult c¤tðfthltu ;uytu Ctud lt clu. bnthtò yd{mul yt jtuftult yt¼ÃþY»t n;t. ;ubKu s yd{tuntldh JmtÔGþk nðþk. htò 18 Jth vh½gtu n;tu, yuxjtk s g¿ttu fgto ct’ ;ubltk fw¤’uJe bntjûbele f]vt:e Ãþºt híle «tÃ;e :E n;e. yd{mullt vtiºt r’Jtfhu Ji»KJ"bo ðgS sil "bo yvltÔgtu. ;u c"t yd{Jtj ;hefu ytu¤Ftg Au. yjc•t, yd{Jtjtubtk sil ylu Ji»KJ - cLlu "btuo Au.

ytJe he;u ’huf dtuºtle yuf ytdJe f:t Au.

rJ¢b mkJ; 400 J»to ÃËJuo su ûtrºtgtu sil cLgt ylu ;ubKu Ftlvtl rJJufle mt:u rnkmt ðgS ;u mBþnlu ‘‘bntsl¥¥ ltb:e jtuftu mkctu"Jt jtøgt. siltu btxu ‘bntsl¥ Nç’ yt he;u ytJujtu Au.

yuJe s he;u ‘‘htsÃË;¥¥ Nç’ MJgk BþÂMjbft¤le Wðvr•t Au. ;u mkMf]; Nç’ ‘‘htsÃþºt¥¥Lþk yvC{kN Au. ftirxÕg, bntfrJ ftje’tm, yµbuD ylu ctK Cèu htsfwbthtu ylu ;ublt JkNòu btxu ‘‘htsÃþºt¥¥ Nç’ «gtud fhujtu Au. mb{tx aL÷øþÃ; btiguo sil "bo ykrdfth fhe je"tu n;tu. ;uKu yuf Ji~g fLgt mt:u rJJtn fhe je"tu n;tu.

ytumJtj mbts CdJtl vtµolt: «ðgu rJNu»t C¾; ’NtoJu Au. mbu;NeFh vh siltult 20 r;:okfhtuyu rlJtoK «tÃ; fGþO ntuJt A;tk ;uLþk ltb ‘‘vtµolt: vnz¥¥ s vzâwk. fjf•ttbtk ’t’tJtze Ft;u vtµolt:Lþk bkr’h lt ntuJt A;tk ;u vtµolt: bkr’h ;hefu s ytu¤Ftg Au. atuJem Sltule vhkvhtbtk ºtuJembtk r;:Ofh vtµolt: ylu atuJembt r;:Ofh bntJeh n;t. yt su r;:Ofhtubtk gût-gûtele fÕvlt Au ;u me"e rnL’w vhkvhtbtk:e ytJe Au. ’t.;. vtµolt g¿t "hKuL÷ ;ub s gûte vÈtJ;e rnL’wytult ’uJ’uJeytult ltb ;:t Yv mt:u mtBg "htJu Au. "hKuL÷le «r;bt dKuNS sub s ds Ne»to Gþ¾; Au. ’uJe vÈtJ;eLþk su M:tl sil vhkvhtbtk Au ;uÔþk ’wdtoLþk rnL’wytubtk Au. ytùgoslf Jt; yu Au fu gût-gûteytule «r;bt µu;tBch bkr’htubtk Au, ’edkch bkr’htubtk l:e.

rJ¢b mkJ; 508btk Cukmt Ntn :E dgt. ;uytu WvfuN òr;lt (ytumJtj) ytr’ðgltd dtuºtlt bnthtò n;t. Cukmt Ntn htuzt JKÍtht Mºte mt:u «ubbtk vzât n;t. ;ublt ltb vh:e buJtzbtk ytsu vK ‘‘Cukmt htuzt¥¥ dtb btusw’ Au. sil mbtsbtk Cukmt Ntn ÏËc s «Ïgt; n;t.

yu sbtltbtk htsM:tl m;; ’w»ft¤btk mvztguÕþk hnuðþk. E.m. ÃËJuo 366btk vzujtu yft¤ Cgtlf n;tu. jtuftuyu mtBþrnf ytðbnðgt fhe n;e. GþJtl Mºteytulu Juae ’uJe vz;e n;e. bLþ»glu v~þytult Nc FtJt vzât n;t. ðgth vAe AÃvlegtu ft¤ yu:egu rJ»tb n;tu. ðgthu htuS htuxele Ftusbtk lef¤ujt ytumJtjtuyu ’w»ft¤lt fthKu rnÍh; fhe.

E.m. ÃËJuo 8be:e 2S mS Mþ"eltu mbg çþØ, bntJeh, jtytðmu, fLVGþrNgm, y»ttu shÚþMx[, mtu¢urxm, yurhMxtuxjltu n;tu. yu JF;u rmLæþ - ftçþj Jåau ‘dtk"th¥ «’uNbtk «:b sil r;:Ofh }»tC’uJu yt «’uNbtk rJnth fgtuo n;tu. yu JF;u ctnwcjeLþk hts yu slv’btk nðþk. ;ûtNejt yule hts"tle n;e. 1922btk :gujt WðFLlle vnujt vK yt M:tllu jtuftu ‘‘Ntnle Zuhe¥¥ fnu;t n;t. ytb ytumJtjtubtk ‘‘Ntn¥¥le yxf vnuju:e s «arj; n;e. yu ltbLþk dtuºt vK ytsu rJ¼btl Au. ytumJtjtu btxu vkòcbtk ‘‘vXtl¥¥ ltbLþk dtuºt vK Au.

jtntuh ytumJtjtultu dZ bltðþk nðþk. ytumJtjtule JM;elu jtuftu :rzgt-CtJzegt fnu;t. vtrfM;tl cLGþk ;u vnujtk ðgtk ‘‘sil Mx[ex¥¥ n;e. yfchlt mbgbtk jtntuhbtk DKtk sil bkr’htu - Wvt©gtu n;tk vhkðþ vtrfM;tl cLgt vAe ;u lÐ fhe ’uJtgtk. jtntuh:e 7-8 btEj ’qh Ctbzt dtb Au. yn´ sil ytatgo rslfwNMþrhle vt’wftytu n;e. ‘‘yfchltbt¥¥btk jFJtbtk ytÔGþk Au fu Ntnò’t sntkdehle Ãþºte BËj lûtºtbtk sLbe ntuJt:e ct’Ntn yfchu rJ¢b mkJ; 1646btk jtntuhbtk ;vdåAeg Wvt. CtLþaL÷ îtht yÐtu•the Mltºt ÃËò CKtJe n;e. vhkðþ vtrfM;tl cLgt vAe siltuyu jtntuh-Bþj;tl Atuze ’eæþk.

øþsht;btk Nuºtwksg ylu rdhlth siltultk r«g rJnth M:¤tu hÌtt Au. mb{tx a¢J;eo Ch; îtht ytr’ r;:Ofh CdJtl }»tC’uJLþk «:b sil bkr’h Niºtwksg r;:o vh «M:tve; :Gþk nðþk. r;:oltu 13btu Wæ"th rJ¢b mkJ; 108btk òJz ltblt vtuhJtz ©u»Xeyu fhtÔgtu n;tu. ;uytu ;ûtNejtlt bntsl ©u»Xe CtJz Ntnlt Ãþºt n;t. rJ¢b mkJ; 187btk yt r;:obtk CdJtl }»tC’uJle BËr;o jtJe yn´ «M:tve; fhJtbtk ytJe n;e. rJ¢b mkJ; 177-199btk ytatgo rmæ" Mþrhlt mbgbtk C¾;-©tJftuyu mkD ftZTgtu n;tu. yu sbtltlt ytumJtj ©u»Xeytu htJ;, dtufwj Ntnlt Ãþºt NtuCt, ;:t JehÃþhlt BþfwL’ Ntn- yu c"t òKe;t n;t.

rJ¢bmkJ; 557btk nqKtultu nqbjtu :gtu. ðgth vAe btudjtu, bnkb’ cel ftmeb, btunkb’ dtuhe, btunBb’ dÍlelt nqbjt :gt. rnL’wytu ;:t siltu ’rûtK ;hV M:¤tk;h fhe dgt. btunBb’ dtuheyu ldhftuxle ÕËkx fhelu 7 jtF MþJKo ’elth, 700 bK mtuLþk- atk’elt fctxtu, 200 bK mtultle Ekxtu, 2000 bK atk’ele vtxtu, ylu 20 bK ÍJuht; jR dgtu n;tu.

vhkðþ rJ¢b mkJ; 802btk vtxKle M:tvlt :R ðgthu ytumJtjtulu CeLlbtj:e ;uztJJtbtk ytÔgt. vtxKbtk atJzt htsJkNle M:tvltltu gN siltatgo NejøþK Mþrhlu Vt¤u òg Au. ;ublt Wv’uN:e Jlhts atJztyu yKrnjÃþh vtxK JmtÔGþk ylu ;ulu øþsht;le hts"tle cltJe.

øþsht;-mtiht»x[lt ytumJtjtu vtu;tle ytu¤F btxu Bˤ dtuºtltu Wvgtud fh;t l:e, c"t Ntn, mkDJe fu NuX suJe yxftu jFu Au. rJ¢b mkJ; 1596btk òbldhle M:tvlt :R. òb htJju fåAe «òlu ntjthbtk ytJJt ytbkºtK ytÃGþk. ðgtk fåAeytu ytumJtjtule ‘ntjthe¥ ¿ttr; sw’e :R.

fåAe ytumJtj bntsltubtk mti «:b ’Nt ytumJtjtuyu BþkcR sJtle vnuj fhe. E.m. 1775btk fåA- ;uhtl, su;me SJhts ylu dtu"htult mthkd Ntn ’rhgt btduo BþkcR sJt Wvzât. yu JF;u BþkcRbtk vtuxwodjtuLþk Ntml nðþk. Mþh;btk ykd{uòule ftuXeytu n;e. ytumJtjtuyu «thkCbtk BþkcR nbtje:e ;uble fthrf’eo NY fhe. ;ubtk lhme lt:tlt rv;t lt:t Ntn, NuX SJhts h;lme, NuX rNJS luKme ’mt ¿ttr;lt btuCe NuX vK mtbuj n;t. lt:t Ntnlt Ãþºt lhme ck’h vh bswhtulu vtKe vt;t ylu c’jtbtk ylts b¤ðþk. DKt ftuxât"eNtulu yt Jt; yswd;e jtdu vK yt yuf nfef; Au. vtA¤:e yt s ytumJtjtu yz"t BþkcRlt btrjf :R dgt- yuxÕþk cæþk "l fbtgt n;t. yuf sbtltbtk c"tk ck’htu NuX fuNJS ltgf nM;f n;tk. ;uble ath Dtuztle cdebtk BþkcRlt dJloh VhJt lef¤;t. vtA¤:e NuX fuNJS ltgf vtmu 8 ftvzle bejtultu JneJx n;tu. cukftule M:tvltbtk vK fåAe ytumJtjtu BþÏg n;t. BþkcRlt lhmkdÃþht, CebÃþht suJtk rJM;thtultk ltbtu fåAe ytumJtj ©u»Xeytultk ltbtu vh:e vzât Au. yu sbtltbtk vtka BþÏg NuX vife NuX JujS bÕþyu bjcth mt:u Juvth NY fh;tk ytumJtjtu bjcth sRlu vK JMgt.

fåAe ’mt ytumJtjtu vAe Jemt ytumJtjtu vK BþkcR sJt jtøgt. NuX buDS :tuCKltu vrhJth ÇËs:e BþkcR ytÔgtu ðgthu ;uble WBbh 11 J»tole s n;e. NYyt;btk ;ublu dej fkvlebtk Yle ’jtjeLþk ftb béGþk nðþk vAe ;u s fkvlebtk ;uytu Ctde’th cLgt n;t.

BþkcRbtk ztu. ctjtCtR ltKtkJxe ntuÂMvxjlt M:tvf NuX h;ejtj brKjtj ltKtJxe µu;tkch ytumJtj n;t. yt ntuMvexjLþk W’TDtxl s vkrz; sJtnhjtj lnuYyu fGþO nðþk. 1920btk NuX lÃÃþCtR luKme M:tlfJtme ytumJtj mbtslt M;kC n;t. Ntn Ntkr;’tm ytNfhK yluf bejtult zehufxh n;t.

yft¤:e ºtMx ytumJtjtuyu M:¤tk;h fGþO ðgthu NYyt;btk mt"thK bswhe fhJtbtk ftuR s ltlb lt yLþCJe vK ft¤¢bu BþkcR fu ßgtk vK ;uytu dgt ðgtk ;ubKu yuf sch’M; ytr:of mtb{tßg QÇþk fhe ’eæþk. ytumJtj siltu vtmu BþkcRbtk 50:e 75 nòh atuhmVwxle rfkb;le 5000:e Jæþ ’wftltu Au. vtka jtF:e btkzelu 50 jtFle rfkb;le btuxhfthtult btrjf Au. htusltu 30 jtFltu Jfhtu "htJ;t rzvtxobuLxj Mxtumolt btrjf Au. huzebuRz JMºttultu 90 xft ylu Mxejltk JtmKtultu 60 xft Juvth fåAe ytumJtjtult nt:btk n;tu.

«rmæ" mkde;fth fÕgtKS ytKk’S ylu atkvmeCtR ltdzt vK fåAe ytumJtj ¿ttr;lt s «r;rlr"ytu hÌttk Au.

(Jæþ ytJ;t mtubJthu)

- ’uJuL÷ vxuj

Top