rzMfJhe

‘øjtucj JturbOd¥lu yxftJJt yuf lJtu «gtm
ftcol ztgtu¾mtRzbtk:e ntRz[tuftcol

ytvKtu MJLþCtJ Au fu 2006lt J»tobtk r’Jt¤e vAe DKtk jtkct mbgu Xkzele NYyt; :R n;e. vhkðþ btºt Cth;btk s ln´ EkøjuLz vK zemuBchlt «:b cu yXJtrzgtbtk Xkzelt c’ju dhbelt nwkVt¤t Jt;tJhKbtk ltne hÌtwk nðþk. yt fbtumble dhbe Au. rc{xeN bexegtuhtuSfj ytuVem (rc{xulle EMx yuÂLøjgtlt sKtÔgt «btKu btlJele «Ô\r•tytu:e :;tk ‘øjtucj JturbOd¥ (’wrlgtlt mhuhtN ;tvbtlbtk J"thtu):e :;tk ;tvbtl Jt"thtle ltuk"Ke NY :R ðgth:e yðgth Mþ"ebtk yt Aêw mti:e J"thu ;tvbtl "htJðþk J»to Au. yt ltuk"Kele NYyt; 1850btk :R n;e. yt ydtWlt mti:e W»K J»to 1998 ylu 2005lt n;t. ’wrlgtlt mti:e W»K yuJt ’N J»ttuo ;tu AuÕjt cth J»ttuobtk s ytÔgt Au. yjc•t fuxjtf ;s¿ttu ylu mkM:tytu 2006lt yr; W»K J»to btxu btxu øjtucj JturbOdlu sJtc’th dK;t l:e.

Jt;tJhKbtk d{elntWm JtGþytu J"e hÌtt Au. ;ubtk BþÏgðJu ftcol ztgtu¾mtRz Au. yt Wvhtk; be:ul ylu yLg JtGþytu vK Au. sd;btk Ízve W¼tudefhK ylu ytuxtuJtnltult cntu¤t J"thtlt fthKu, skdjtule cuMþbth fxtRlt fthKu ylu Jm;elt btuxt J"thtlu fthKu Jt;tJhKbtk ftcol ztgtu¾mtRz JtGþLþk «btK ÏËc s J"ðþk òg Au. ;u d{elntWm JtGþ Au. d{elntWm JtGþ yuÔþk ltb yuxjt btxu ytvJtbtk ytÔGþk Au fu ;ult:e Ã\ÚJe vh ‘d{elntWm ymh¥ :tg Au. ‘d{elntWm ymh¥ yuxju ~þk? ytvKu òKeyu Aeyu fu r’Jm ’hBgtl MËgole dhbe Ã\ÚJe vh vzu Au ylu htºtu ;u yJftNbtk Vukftg òg Au. vhkðþ Ã\ÚJeLþk Jt;tJhK ylu ;ubtk hnuje ftcol ztgtu¾mtRz ylu vtKele ct»v :tuze dhbe Ã\ÚJe vh htufe htFu Au. ;u:e Ã\ÚJelt ;tvbtlbtk r’Jm ylu htrºt ’hBgtl btuxt VuhVthtu :;tk l:e. SJM\rÐ vtkdhe Nfu ;uÔþk nwkVt¤w Jt;tJhK hnu Au. vhkðþ Jt;tJhKbtk ftcol ztgtu¾mtRz ylu yLg d{elntWm JtGþytuLþk «btK J"u ;u ;u JtGþytu htrºt ’hBgtl Ã\ÚJe vhle dhbelu yJftNbtk Vukft;e htufu Au. vrhKtbu r’Jmu r’Jmu Ã\ÚJeLþk mhuhtN ;tvbtl J"ðþk òg Au. ;ulu ‘øjtucj JturbOd¥ fnu Au. ;uLþk fthK Wvhtuf; ‘d{elntWm ymh¥ Au ‘øjtucj JturbOd¥lt Ã\ÚJele fw’h;e vrhÂM:r;fe vh Cgtlf vrhKtbtu ytJu ;ub Au. fuxjtflt b;u ;tu yt vrhÂM:r; Ã\ÚJelu Aêt «jg ;hV jR sR hne Au. mkCJ;& ytvKu Aêt «jglt dt¤tbtk ytJe dgt Aeyu. ytJt bnt«jgtu ;tu yuft’ jtF J»to:e vK J"thu atju Au. ;ult:e Ã\ÚJele fw’h;e vrhÂM:r;fe (EftujtuS)btk su vÕxtu ytJu Au ;ult fthKu SJtule yluf «òr;ytu lÐ :R s;e ntug Au.

E.m. 1750 vAe Jt;tJhKbtk ftcol ztgtu¾mtRzLþk «btK Jt;tJhKbtk 31 xft JæGþk Au. ytsu Ã\ÚJelt Jt;tJhKbtk 825 ycs xl fh;tk vK rJNu»t ftcol ztgtu¾mtRz mbtguj Au. ;ubtk ’h J»tuo 8 ycs xl Wbuhtg Au. yuf JF; Jt;tJhKbtk dgujtu ftcol ztgtufmtRz 100 J»to fh;tk J"thu J»ttuo Mþ"e Jt;tJhKbtk:e ’qh :;tu l:e. ;uLþk «btK J"ðþk atju Au.

ytk;hht»x[eg M;hu Jt;tJhKbtk Wbuht;tk ftcol ztgtu¾mtRzLþk Wðmsol DxtzJt «gítu :R hÌtt Au. W¼tudtu ylu rJ¼w; b:ftubtk:e lef¤;tk ftcol ztgtu¾mtRzlu ÇËdCobtk CkzthJt btxu gtusltytu :R hne Au. nJu yuf lJe Jt; mtbu ytJe Au. MËgole :tuzef b’’:e ftcol ztgtu¾mtRzlu Wvgtude c¤;Kbtk Yvtk;h fhJtle ytNt QCe :R Au. ;ulu ytvKu mtih rfrbgtdehe yuxju fu ‘mtujh ytÕfube¥ fne Nfuyu. ftujmt, jtfzt, Fles ;uj fu yLglu ct¤Jt:e su æËbtztu WðvLl :tg Au ylu Jt;tJhKlu «’wr»t; fhu Au ;ulu Vhe:e c¤;Kbtk Yvtk;h fhJtle yt rfrbgtdehe Au.

òu yt rfbegtdehebtk mV¤;t b¤Nu ;tu d{el ntWm JtGþytuLþk Ãþl&a¢K yuxju ‘hemtRfj´d¥ Vhe Ãþl& c¤;K cltJe NftNu. yt d{elntWm JtGþytu SJt~b c¤;K (Vturmj VGþyj) ct¤Jt:e WðvLl :gt ntug Au. yJftNe ûtuºtu vK ;ult:e Vtg’tu :tg Au. bkd¤lt d{n vh Jt;tJhKbtk luÔþk xft ftcol ztgtu¾mtRz Au. bkd¤le gtºttyu btlJgtºteytu mt:u gtl btufjJtbtk ytJNu ðgthu ;ulu vh; ytJJt Ek"Kle sYh vzNu. òu ftcol ztgtu¾mtRzLþk Ek"Kbtk Yvtk;h fhJtbtk mV¤;t b¤Nu ;tu bkd¤:e vh; ytJJt Ek"K bkd¤ Wvh ðgtklt Jt;tJhKbtklt ftcol ztgtu¾mtRzbtk:e cltJe NftNu.

ytvKu òKeyu Aeyu Fles JtGþytu ylu Fles ;uje ‘ntRz[tuftcol¥ fnuJtg. yuxjufu ftcol ylu ntRz[tusllt mkgtusl Au. be:l fu su fw’h;e JtGþ Au, çGþxul fu su yujveS ;hefu Jvhtg Au, vux[tuj, zeÍj fuhtumel Jduhu ntRz[tuftcol yuxju fu ntRz[tusl ylu ftcollt mkgtusltu Au. ftcol ztgtu¾mtRz ftcol ylu ytu¾meslLþk mkgtusl Au. hmtgK rJ¿ttleytule jtkct dt¤tle ÏJtrnN hne Au fu SJt~b c¤;Kltk ’nlLþk ÃËhuÃËYk Jðþo¤ mkÃËKo fhÔþk subtk ftcol ztgtu¾mtRzLþk Vhe:e ntRz[tuslbtk Yvtk;h fhJtbtk ytJu. nJu Extjele buÂMmlt GþrlJrmoxelt mkNtu"ftuyu Ejufx[tufuxujexef xuflef rJfmtJe Au su yt ftb fhe Nfu ;ub Au. ;u mkNtu"f xeblt jezh d{uc{uRj muLxelt b;u ftcol ztgtu¾mtRzLþk Ek"Kbtk Yvtk;h fhÔþk ;u nJu yuf MJÃl l:e. vhk;w ;u ymhfthf N¾â;t Au. òufu ytd¤ mkNtu"lle nsw sYh Au.

mkNtu"ftuyu hmtgK he;u ftcol ztgtu¾mtRzbtk:e yvagl îtht ytX ylu lJ ftcol ntRz[tuftcol cltÔgt. lultuxufltujtuSlt Wvgtud:e cluj ftcol lultu xâqcbtk htFujt Ãjurxlb ylu vujuzegb fKtultu WrÆvf (fuxurjMx) ;hefu Wvgtud fhe ftcol ztgtu¾mtRz vh yvagl «r¢gt îtht ytX ylu lJ ftcol ntRz[tuftcol cltJujt. yt ntRz[tuftcolbtk:e vux[tuj ylu zeÍj cltJe Nftg.

NYyt;tk mkNtu"ftuyu MËgo«ftN ylu xtRxurlgb ztgtu¾mtRzlt vt;¤t M;h (r:l rVÕb)lu Vtuxtu fuxurjMx («ftNeg WrÆvf) ;hefu «r¢gt fhtJe vtKeLþk ytu¾mesl JtGþ ylu «tuxtul ;:t Ejufx[tulbtk rJCtsl fhtÔGþk. ;u vife «tuxellu «tuxtul buBc{ulbtk:e vmth fhelu ylu Ejufx[tullu rJ¼w; «JtnYvu Jtgh îtht JnuhtJelu yjd yjd jR sJtbtk ytÔgt. ytb «tuxtul ylu Eju¾x[tullu yjd vtzJtbtk ytÔgt.;u vAe lultu WrÆvf (fuxurjMx)le ntshebtk ;uLþk ftcol ztgtu¾mtRz mt:u htmtgrKf mkgtusl fh;tk ;ubtk:e ntRz[tuftcol cLgt.

yjc•t ulultu WrÆvf (fuxurjMx) còhbtk b¤;tk WrÆvf fh;tk ºtK:e ath dKt Jæþ ntRz[tuftcol cltJu Au vhkðþ yt «r¢gtbtk ytuhztlt ;tvbtlu btºt yuf xftu ftcol ztgtu¾mtRzLþk ntRz[tuftcolbtk Yvtk;h :tg Au. (ytvKu òKeyu Aeyu fu WrÆvf yuJtu v’t:o Au sult:e htmtgrKf «r¢gtle Ízv J"u Au vhkðþ «r¢gtlt yk;u WrÆvf v’t:o ;tu rcjfwj c’jtgt rJlt vtAtu b¤u Au. WrÆvf v’t:o òu yKe~þæ" ntug ;tu «r¢gt J¤e Jæþ Ízve :tg Au. ;ultu WrÆvf lultu- xufltujtuS:e cltJuj ntug ;u yKe~þæ" ntug Au.) vhkðþ Wvhtu¾; «r¢gt Qkat ;tvbtlu fhJtbtk ytJu ylu WrÆvfle mvtxeltu rJM;th btuxtu juJtbtk ytJu ;tu J"thu «btKbtk ftcol ztgtu¾mtRzLþk ntRz[tuftcolbtk Yvtk;h :R Nfu. mtih «ftN:e vtKeLþk rJDxlle ftgoûtb;t vK J"the Nftg Au.

mkrûtÃ;btk Vhe:e yt «r¢gt JKoJe Nftg. «:b ;c¬u mtih «ftN J•tt xtRxurlgb ztgtufmtRzlt vt;¤t M;hltu «ftNeg WrÆvf ;hefu Wvgtud fhe vtKeLþk ytu¾mesl JtGþ J•tt «tuxtul ylu Ejufx[tulbtk rJDxl :tg Au. ceò ;c¬u «tuxtul ylu Eju¾x[tullu yjd yjd jR sJtbtk ytJu Au. ðgthct’ yluf ftcol lultu xâqc fu subtk Ãjuxelb ylu vujurzgblt fKtu WrÆvl btxu hnujt Au ylu sulu lultu WrÆvf fnu Au ;ulu J•tt ftcol ztgtu¾mtRzlu Wvhtu¾; «tuxtul ylu Eju¾x[tul mt:u mkgtusJtbtk ytJu Au. vrhKtb ftcol ylu ytufemslLþk mkgtusl yuJtu ftcol ztgtu¾mtRz ftcol ylu ntRz[tuslLþk mkgtusl yuJtu ntRz[tuftcol clu Au.

hmtgK rJ¿ttle duc{uRj yuLxelt b;u yt he;u ftcol ztgtu¾mtRzLþk Ek"Kbtk Yvtk;h fhu ;uÔþk mtih Qsto:e atrj; Cêe (heyufxh) yuf ’tgftbtk ;igth :R Nfu Au. ;ub :tg ;tu ;u yuf btuxtu ytrNJto’ mtce; :R Nfu fthK fu ;ubtk lftbtk ftcol ztgtu¾mtRzLþk Ãþl&a¢K yuxju fu hemtgfj´d :tg Au ylu Vhe Ek"K b¤u Au. suJe he;u dk’t vtKeLþk ~þÂæ"fhK fhe hemtgfj´d fhe ~þæ" vtKe Vhe bu¤Je Nftg ;uJe yt Ãþl&a¢Kle «r¢gt Au.

duc{uRj muÂLxyu vtu;tLþk Wvhtu¾; mkNtu"l mkNtu"l vºt (hemao vuvh) Yvu 13be mÃxuBch 2006lt htus yburhftlt mtL£tÂLMmftubtk yburhfl furfj mtumtgxele yuf mCtbtk hsw fGþO nðþk. ;ult yt mkNtu"llu Gþhturvgl mkDu ltKtfeg mntg fhe n;e. ;u:e yt Ntu"lu yLg hmtgK rJ¿ttleytuyu mtJ"tleÃËJof ytJfthe n;e. ftujtuhtztu Ft;u ytJuj Gþyum luNlj heLGþyucj yulseo juctuhuxhelt ßntul xlohu fÌtwk nðþk fu yt Ntu" fthd; :tg ;ub jtdu Au vK mtih QstoLþk ntRz[tuftcol Qstobtk Yvtk;hle ftgoûtb;t DKe ytuAe Au. vhkðþ yuÔþk jtdu Au fu nsw yt Ntu" btºt ythkrCf Au. ceò yuf ytuMx[urjgtlt Ji¿ttrlf Eytl ÃjBc fu suKu vtKelt rJDxl vh mkNtu"ltu fgto Au ylu fhu Au ;ult b;u mtih QstoLþk ntRz[tuftcol Qstobtk Yvtk;hle ftgoûtb;t DKe ytuAe Au. vhkðþ yuJwk jtdu Au fu nsw yt Ntu" btºt ythkrCf Au. ceò yuf ytuMx[urjgtlt Ji¿ttrlf Eytl ÃjBc fu suKu vtKelt rJDxl vh mkNtu"ltu fgto Au ylu fhu Au ;ult b;u mtih QstoLþk ntRz[tuftcol Qstobtk Yvtk;h fhJtle «r¢gtle ftgoûtb;t J"thJtbtk l ytJu ;tu yt «r¢gt DKe btukDe vzu ;ub Au. ;ub A;tk su «gí fhJtbtk ytJe hÌttu Au ;u ytd¤ J"thJt suJtu Au.

ftcol ztgtu¾mtRz yuxju fu meytuxwbtk:e be:ul yuxju fu meyuaVtuh y:Jt vux[tuj y:Jt zeÍj btuxuvtgu cltJJt mV¤ :Jtg ;tu yuf btuxe rmÂæ" dKe Nftg ;u rlrJoJt’ Au.

Top